Waarom ontstaan mee-essers en hoe verminder je ze?

Het korte antwoord op de vraag hoe een mee-esser verdwijnt: niet door te knijpen, maar met een regelmatige verzorging die het mengsel dat de porie verstopt, oplost. Salicylzuur en retinoïden zoals deze kunnen helpen de prop los te maken en de vorming van nieuwe te verminderen, maar een duidelijk verschil komt pas na weken. Knijpen kan de prop juist dieper duwen en het risico op ontsteking en littekens vergroten. Als je een product 4-6 weken regelmatig gebruikt en geen verandering ziet, of als je naast je mee-essers pijnlijke, diepe pukkels hebt, ga dan naar de dermatoloog.

Wat is een mee-eter eigenlijk?

De medische naam voor een mee-esser is open comedo. Een comedo is het verstoppen van het gemeenschappelijke kanaal van haarzakje en talgklier. Blijft de opening van het kanaal open, dan ontstaat een mee-esser; is het bovenop gesloten door de huid, dan ontstaat een witje. Beide zijn verschijningsvormen van hetzelfde proces en worden beschouwd als de mildste vormen van acne.

Het eerste wat je moet weten: donkere kleur komt niet van vuil. Aan het uiteinde van de plug zit melaninepigment; dit uiteinde komt in contact met lucht en weerkaatst het licht niet zoals de omringende huid. Over hoeveel van de kleur door welke factor komt, is geen enkele definitieve verklaring, maar duidelijk is wel dat vuil er niet de oorzaak van is. Daarom verwijdert harder over je gezicht wrijven de mee-eter niet, het irriteert alleen de huid.

Mee-eters komen het vaakst voor op neus, kin en voorhoofd. Ze kunnen ook op de wangen, hals, rug en borst verschijnen. Ze doen geen pijn en zijn niet besmettelijk. Ze komen vaak voor bij tieners en jongvolwassenen, maar ook bij ongeveer 10-20% van de volwassenen.

Hoe raakt een porie verstopt?

Een comedo heeft niet één oorzaak. Er komen meerdere processen samen:

1. Het kanaal wordt nauwer. De cellen die het talgkanaal bekleden, delen zich sneller dan normaal, waardoor cellen die moeten worden afgevoerd zich in het kanaal ophopen.
2. Er komt meer talg. Door de invloed van androgene hormonen produceren de talgklieren meer talg. Dat het aantal mee-essers toeneemt tijdens de puberteit en hormonale veranderingen, hangt hier mee samen.
3. De prop groeit. Talg en dode huidcellen vormen eerst een kleine, met het oog niet zichtbare prop, die na verloop van tijd dichter naar het huidoppervlak komt.
4. De mond blijft open. Wanneer het uiteinde van de prop contact maakt met de buitenlucht, lijkt het donker. Is de mond gesloten, dan blijft dezelfde structuur een witje.
5. Soms komt er ontsteking bij. Vrije vetzuren die puistjesbacteriën uit talg produceren, en ontstekingssignalen kunnen aan dit proces bijdragen. In dit stadium kan de mee-eter veranderen in een rode, pijnlijke puist.

Factoren die het proces kunnen verergeren

• Overgehydrateerde huid: De periode voor de menstruatie, vochtige omgevingen en te veel hydraterende crème op de huid kunnen mee-eters doen toenemen.
• Vettige producten: Haarpommades, vettige haarproducten, cacaoboter en sheaboter kunnen de poriën verstoppen. Isopropylmyristaat, propyleenglycol en bepaalde cosmetische kleurstoffen worden eveneens als comedogeen beschouwd.
• Roken: Bij rokers komen puistjes met vooral mee-eters vaker voor.
• Beschadiging van de huidbarrière: Puistjes uitknijpen, hard wrijven, chemische peeling of een kanaal dat na laserbehandeling scheurt, kan de huid beschadigen en het aantal mee-eters doen toenemen.
• Voeding: Er zijn onderzoeken die een verband leggen met zuivelproducten en voedsel dat de bloedsuikerspiegel snel doet stijgen. Omdat deze bevindingen meestal klein zijn of op enquêtes zijn gebaseerd, tonen ze geen zeker oorzaak-gevolgverband.

Niet elke comedo is hetzelfde

Comedonen hebben enkele subtypes, en als je die kent, stel je je verwachtingen beter bij. Gesloten comedonen met een diameter van meer dan 2-3 millimeter worden macrocomedonen genoemd. Een reuzencomedo is een cystachtige structuur met een opening, net als een mee-esser, en probeer die thuis niet uit te drukken. Zonnecomedonen, die op de wangen en kin van oudere mensen voorkomen, hangen waarschijnlijk samen met langdurige zonneschade. Dit beeld wijst eerder op de zon dan op acne, en daarom blijft zonbescherming hier ook belangrijk.

Niet elke donkere stip is een mee-esser: het verschil met sebaceous filaments

De kleine grijze puntjes op je neus en wangen kunnen sebaceous filaments (talgkliertjes-filamenten) zijn. Dat zijn geen puistjes, maar normale structuren die talg naar het huidoppervlak brengen. Proberen ze uit te knijpen belast de huid zonder reden.

Talg die je uit een filament knijpt, kan binnen ongeveer 30 dagen weer ophopen. Uitknijpen is daarom vergeefse moeite en kan de huid beschadigen. Salicylzuur en retinoïden kunnen helpen de filamenten minder zichtbaar te maken, maar verwijderen ze niet.

Waarom maakt knijpen de zaken erger?

Na het verwijderen van een mee-esser voel je je misschien opgelucht, maar het nadeel van thuis knijpen is vaak groter dan de prop die je eruit haalt:

• Je krijgt de prop misschien niet helemaal weg, het overgebleven deel groeit binnen korte tijd weer aan.
• Druk kan de inhoud dieper duwen en de kanaalwand scheuren. Dit vergroot het risico dat de comedo verandert in een ontstoken pukkel.
• Bacteriën van je vingers en nagels en talg kunnen in de geopende huid terechtkomen en een infectie veroorzaken.
• Nagels kunnen de huid beschadigen. Er kan een blijvend litteken of donkere vlek achterblijven die maandenlang zichtbaar is.

Neuspleisters zijn ook niet onschuldig: ze kunnen de filamenten eruit trekken en de huid laten uitdrogen. Metalen mee-eterverwijderaars voor thuisgebruik kunnen eveneens littekens achterlaten. Het correct gebruik van deze hulpmiddelen heeft pas zin in handen van een dermatoloog of medisch esthetisch specialist, omdat de huid eerst wordt voorbereid, steriel gereedschap wordt gebruikt en daarna een plan wordt gemaakt om nieuwe mee-eters te voorkomen.

Hoe verdwijnen mee-eters? Keuze van actieve stoffen

Cosmetica en zonder recept verkrijgbare producten verwijderen een comedo niet als bij toverslag. Wat ze wel kunnen: de ophoping in het kanaal losmaken en de vorming van nieuwe prop verminderen. De belangrijkste opties zijn:

Bij een huid met veel mee-eters is salicylzuur een toegankelijk begin. Toch is het alleen vaak niet genoeg, zeker niet als er ook ontstoken puistjes zijn. Als je vettigheid duidelijk een probleem is, kan niacinamide aan je routine worden toegevoegd; in kleine onderzoeken bleek het de talg te verminderen. Verwacht echter niet dat het de mee-eters alleen oplost.

Sterkere retinoïden zijn op recept verkrijgbaar. Welke geschikt is, hoe vaak en in welke sterkte je het gebruikt, bepaalt je arts.

Een voorbeeld van een startschema om salicylzuur aan je routine toe te voegen

Onderstaand schema is geen recept dat letterlijk uit bronnen is overgenomen, maar een startpunt afgeleid van algemene regels. Pas het tempo aan op de reactie van je huid.

1. Test eerst. Breng het nieuwe product twee keer per dag aan op de binnenkant van je onderarm of elleboogplooi, gedurende 7-10 dagen. Gebruik het niet als je roodheid of jeuk krijgt.
2. Begin met één werkzame stof. Gebruik 's avonds een reiniger met salicylzuur. Overdag is een milde, parfumvrije reiniger voldoende.
3. Pas het aan op je reactie. Als je huid droog wordt of gaat branden, gebruik 's avonds dan om de ene dag een reiniger met salicylzuur en de volgende dag een milde reiniger.
4. Sla je hydraterende crème niet over. Een non-comedogene (poriënverstopvrije) hydraterende crème helpt de balans van de huid te bewaren naast uitdrogende factoren.
5. Bescherm je overdag. Smeer 's ochtends een zonnecrème met brede spectrumbescherming en minimaal SPF 30 aan. Smeer na 2 uur opnieuw, of eerder als je hebt gezweet of gezwommen.
6. Voeg niet tegelijk een andere actieve stof toe. Overweeg je een retinoïde of peeling, laat je huid dan eerst aan je huidige product wennen. Voor de aanbrengvolgorde kun je het artikel volgorde van je huidverzorgingsroutine raadplegen.
7. Wacht 4-6 weken. Foto's die je in hetzelfde licht maakt, maken kleine veranderingen makkelijker zichtbaar.

Als je niet zeker weet of je huid vettig of gemengd is, begin dan bij het artikel huidtype en kies je producten daarop.

Wanneer moet je naar de dermatoloog?

Een paar mee-essers zijn geen gezondheidsprobleem. Een controle bij de arts is verstandig in de volgende gevallen:

• Je gebruikte het productzonder recept 4-6 weken regelmatig, maar er is niets veranderd.
• Mee-essers gaan gepaard met pijnlijke, diepe zwellingen of etterende pukkels.
• Het gebied is warm, gezwollen en rood. Dit kan een teken van een huidinfectie zijn.
• Op genezen plekken blijven littekens of een langdurige donkere vlek achter.
• Het begon plotseling op volwassen leeftijd, met onregelmatige menstruatie of nieuwe haargroei.
• Je bent zwanger of geeft borstvoeding en moet een werkzame stof kiezen.
• Je uiterlijk geeft je zorgen, maakt je introvert of drukt je stemming.

Wat kan er bij de dermatoloog gedaan worden?

De arts kan comedonen verwijderen met steriele instrumenten. Dit gebeurt meestal wanneer andere methoden niet voldoende werken en is op zichzelf niet genoeg; daarna is een verzorgingsplan nodig. Recept-retinoïden, orale antibiotica, chemische peeling, microdermabrasie en laser behoren ook tot de opties. Bij hardnekkige comedonen kan cryotherapie of elektrocoagulatie worden toegepast. Bij wijdverspreide of resistente acne kan hormoontherapie of isotretinoïne worden besproken. Welke middel, in welke dosering en hoelang het gebruikt wordt, bepaalt je arts.

Hoe lang duurt het, en wat moet je niet verwachten?

Bij comedonafwijkende producten is een duidelijk verschil meestal na enkele weken tot enkele maanden zichtbaar. Als er geen nieuwe vorming wordt voorkomen, keert het probleem terug, dus het kan nodig zijn de verzorging lange tijd vol te houden. Bij veel mensen verdwijnen mee-essers in de vroege volwassenheid, bij sommigen kunnen ze het hele leven blijven bestaan. Mee-essers die dicht bij het oppervlak zitten, kunnen vanzelf verdwijnen; bij diepere is dat minder waarschijnlijk.

Stel je verwachtingen daar dan op af: het doel is niet dat er helemaal geen mee-essers meer zijn, maar dat er minder worden en nieuwe minder vaak verschijnen.

Gewoonten die het resultaat vertragen

• Een product na twee weken stoppen. Deze periode is voor de meeste actieve stoffen te kort.
• Harder wrijven. Vuil is niet de oorzaak, dus wrijven lost de prop niet op en verergert alleen de irritatie.
• Je gezicht wassen met heet water. Lauw water is voldoende; heet water kan de huid irriteren.
• Slapen met make-up op. Maak je make-up aan het eind van de dag schoon en kies voor non-comedogene producten.
• Je hand naar je gezicht brengen. Aanraken en eraan zitten kan acne verergeren.
• Denken dat uitdroging werkt. Spanning betekent niet dat het product goed werkt, maar kan wel aangeven dat de huid overbelast is.

Dit artikel is alleen algemene informatie over mee-eters; bij pijnlijke zwellingen, zich uitbreidende roodheid of puistjes die littekens achterlaten, raadpleeg je een dermatoloog voor een beoordeling.