Salicylzuur (BHA): wat is het en hoe gebruik je het bij mee-eters en acne?

Waarvoor salicylzuur goed is: dit in vet oplosbare bèta-hydroxyzuur (BHA) kan helpen het uiterlijk van mee-eters en whiteheads te verminderen door de ophoping in de porie los te maken. Bij producten zonder recept ligt de concentratie meestal op 0,5-2%. Begin met één keer per dag of een paar keer per week; bij droogte verminder je de frequentie. Vermijd het aanbrengen op grote oppervlakken. Raadpleeg een arts voor gebruik tijdens zwangerschap, borstvoeding of bij jonge kinderen.

Waarom is oplosbaarheid in vet belangrijk?

De meeste zuren in peelings en tonics zijn wateroplosbaar. Salicylzuur is oplosbaar in vet. Omdat de porie een vettig milieu is, kan het er makkelijker in doordringen dan wateroplosbare zuren en de prop van vet en dode cellen aanpakken. Mee-eters en whiteheads bestaan juist uit die prop, daarom wordt het vooral daarvoor aanbevolen.

Het effect heeft twee belangrijke kanten:

• Keratolytisch effect: Het verzacht het keratine-eiwit in de bovenste laag, waardoor dode cellen makkelijker loslaten.
• Afschilferingspatroon in de porie: Het vermindert ophoping van cellen in het kanaal en helpt verstopping te voorkomen.

Wat doet het niet? Het verkleint de talgklieren niet permanent, verandert de grootte van de poriën niet en bereikt diepe, pijnlijke acne niet. Als het in een reiniger kort op de huid blijft, is het effect ook beperkt.

Waarvoor is salicylzuur goed? Hoe sterk is het bewijs bij acne?

Dat het zo veel wordt gebruikt, betekent niet dat het bewijs sterk is. Een uitgebreide systematische review van niet-voorgeschreven middelen bij acne beoordeelde zes verschillende ingrediënten, met 49 studies en 3.880 deelnemers. Voor salicylzuur zijn de studies weinig en klein: in een studie met 46 personen die het vergeleek met tretinoïne was er weinig tot geen verschil, maar de zekerheid is laag. Een studie met 41 personen die het vergeleek met benzoylperoxide mat de algehele beoordeling van de deelnemers niet. De gezamenlijke boodschap van de review is duidelijk: het klinische voordeel is onzeker en er zijn sterkere studies nodig.

Het is dus redelijk om salicylzuur te proberen, maar verwacht er niet van dat het ernstige acne oplost. De onderstaande tabel vertaalt dit naar de praktijk.

De oorzaken van acne worden uitgebreid beschreven in het artikel waarom krijg je acne. Achtergebleven donkere vlekken en littekens zijn een ander onderwerp; zie het artikel acnelittekens.

Concentraties: waarvoor wordt welk percentage gebruikt?

Salicylzuur wordt gebruikt in een zeer breed bereik van 0,5% tot 30%, maar niet al die producten zijn bedoeld om op het gezicht aan te brengen.

Hetzelfde 2% in een reiniger en in een serum werkt niet hetzelfde. Een reiniger blijft kort op de huid en wordt afgespoeld, een serum blijft tot de volgende wasbeurt op de huid. Kies daarom niet voor het product met het hoogste percentage (2%), maar kijk naar het producttype. Staat er geen percentage op het etiket, dan is beginnen met een product dat wordt afgespoeld de voorzichtigere weg.

Voorbeeldfrequentie per producttype

Voor de meeste mensen wordt gezegd dat twee keer per dag mogelijk is, maar aan het begin is dat niet nodig. De onderstaande tabel is een beginpunt afgeleid van de algemene voorzichtigheidsregel; als het etiket iets anders zegt, volg dan het etiket.

Vette huid verdraagt het vaker misschien beter; bij droge en gevoelige huid is de linkerkolom meestal voldoende.

Regels om in acht te nemen bij het toevoegen aan je routine

1. Begin met één product. Reiniger, toner en serum die samen salicylzuur bevatten belasten de huid te veel. Test het nieuwe product eerst op de onderarm of in de elleboogplooi, twee keer per dag, gedurende 7-10 dagen.
2. Sla de moisturizer niet over. Ook bij een vette huid lost droogte het talgprobleem niet op, het belast alleen de barrière. Het artikel moisturizerkeuze legt uit welke opties de poriën niet verstoppen.
3. Blijf zonnebrandcrème gebruiken. Bij salicylzuur is zonovergevoeligheid niet zo duidelijk aangetoond als bij AHA's; in een muizenstudie werd zelfs een beschermend effect gezien. Dit is echter geen resultaat voor mensen, en overdag moet je beschermen tegen elk product dat de bovenste laag kan verdunnen. Gebruik een breedspectrum zonnebrandcrème met minstens SPF 30 en breng die elke 2 uur opnieuw aan; details staan in de gids voor zonnebrandcrème.
4. Niet tegelijk met retinol gebruiken. Beide drogen de huid uit. Salicylzuur 's ochtends, retinol 's avonds of op andere dagen.
5. Niet wrijven. Met een pad drukken of het gezicht borstelen opent de verstopping niet, het irriteert alleen.
6. Neem de tijd voor je oordeel. In de eerste weken kan er een tijdelijke toename van kleine puistjes zijn. Zonder steken, jeuk of roodheid kan dit een verwachte reactie zijn. Voor een beoordeling is 8 weken een redelijk beginpunt.

Salicylzuur of een andere ingrediënt?

Afhankelijk van je doel is salicylzuur misschien niet de eerste keuze. De onderstaande tabel zet de opties naast elkaar; voor voorgeschreven middelen beslist de arts over het gebruik.

Op het etiket staat de stof als "Salicylic Acid"; "BHA" komt voor in marketingtaal. Salicylzuur wordt van oudsher geassocieerd met wilgenbast, maar als je wilgenbastextract op de lijst ziet, betekent dat niet dat het product dezelfde hoeveelheid salicylzuur bevat.

Veelgemaakte fouten bij salicylzuur

• Drie producten achter elkaar gebruiken. Reiniger, toner en serum samen geven geen sneller resultaat, wel meer droogte.
• Spanning zien als bewijs dat het werkt. Een uitdrogende huid is een vermoeide huid.
• De moisturizer weglaten omdat je een vette huid hebt. Dit lost het probleem niet op en kan de irritatie verergeren.
• Een gezichtsproduct in grote hoeveelheid op rug en borst smeren. Naarmate het gebied groter wordt, neemt de opname toe.
• Binnen een paar dagen resultaat verwachten. Het openen van bestaande verstoppingen en het voorkomen van nieuwe duurt tijd; vaak van product wisselen maakt ook je beoordeling onbetrouwbaar.
• Puistjes uitknijpen. Met zuren kan de huid makkelijker beschadigd raken; het risico op littekens en donkere vlekken neemt toe.

Risico's: irritatie, allergie en salicylaatvergiftiging

Salicylzuur wordt door de meeste mensen goed verdragen. De meest voorkomende problemen zijn branderigheid, droogte en afschilfering, vooral op gebarsten huid en bij hoge concentraties. Bij matige of ernstige irritatie, roodheid of een warm gevoel stop je het gebruik en overleg je met je arts.

• Allergie: Zeldzaam, maar contactallergie is gemeld en in zeer zeldzame gevallen zijn er gevallen van anafylaxie. Als je allergisch bent voor aspirine of salicylaten, overleg dan met je arts voordat je het gebruikt. Bij zwelling en benauwdheid bel je direct het alarmnummer.
• Salicylisme (salicylaatvergiftiging): Zeldzaam bij producten die op de huid worden aangebracht. Het risico neemt toe bij grote oppervlakken, hoge concentraties, afgedekte toepassing en bij kinderen. Symptomen: duizeligheid, oorsuizen, misselijkheid, braken, diarree, snelle ademhaling, hoofdpijn, sterke slaperigheid en verwarring. Bij deze symptomen spoel je het product af en zoek je direct spoedeisende hulp.
• Gebarsten en beschadigde huid: Opname en irritatie nemen toe. Breng het niet op deze plekken aan.

Gebruik ook producten die grote delen van het lichaam bedekken (sommige peelings, lotions voor grote oppervlakken) niet zomaar. Een product dat geschikt is voor een klein gebied van het gezicht, is niet automatisch geschikt voor het hele lichaam.

Zwangerschap, borstvoeding en kinderen

In dit deel schetsen we een voorzichtig kader; voor een persoonlijke beslissing overleg je met je arts.

• Zwangerschap: Lage concentraties tot 2%, aangebracht op een klein gebied voor korte tijd, worden over het algemeen als laag risico gezien, maar er is weinig goed onderzoek bij zwangere vrouwen. Salicylzuur kan via de huid worden opgenomen, dus risico's en voordelen moeten met de arts worden besproken. Vermijd grote oppervlakken, hoge concentraties, afgedekte toepassing en peelingbehandelingen.
• Borstvoeding: In bronnen over veiligheid van geneesmiddelen wordt het meestal als acceptabel beschouwd, maar breng het niet aan op plekken die met de baby in contact komen en overleg met je arts.
• Kinderen: Bij kinderen onder de twee jaar wordt het normaal niet gebruikt. Bij jonge kinderen wordt meer opname via de huid en meer irritatie verwacht. In Europa vragen beoordelingen ook om voorzichtigheid bij producten voor kinderen onder de drie jaar. Als het bij tieners tegen acne wordt gebruikt, vraag dan eerst advies aan een dermatoloog of kinderarts.

Als salicylzuur niet genoeg is

In de volgende situaties kun je beter naar de dermatoloog gaan in plaats van steeds van product te wisselen:

• Als er na 8-12 weken regelmatig gebruik geen verschil is
• Als de puistjes diep, pijnlijk zijn of littekens achterlaten
• Als acne plotseling begint op volwassen leeftijd en gepaard gaat met onregelmatige menstruatie of extra haargroei
• Als je bij elk product branderigheid, prikken en afschilfering krijgt
• Als er een wijdverspreide uitslag, wonden of schilfering op de huid zijn en je niet zeker weet of het acne is

De arts bespreekt eventueel voorgeschreven lokale of orale behandelingen. De dosering en duur daarvan worden alleen na onderzoek bepaald.