AHA ve Glikolik Asit Nedir? Doğru Kullanım ve Riskler

Glikolik asit ne işe yarar: Cildin en üstündeki ölü hücreleri tutan bağları gevşetip pürüzü, donuk görünümü ve hafif ton eşitsizliğini azaltmaya yardımcı olabilir. Ev kullanımında kabul gören çerçeve, %10 ya da altı oran, 3,5 ya da üstü pH ve günlük güneş korumasıdır. Haftada 1-2 akşamla başlanır. AHA'lar cildi güneşe duyarlı hâle getirir, bu duyarlılık ürünü bıraktıktan yaklaşık bir hafta sonra kaybolur. Sivilce ya da melazma için tek başına çözüm sayılmaz.

AHA ailesinde kim kimdir?

AHA (alfa hidroksi asit), suda çözünen bir asit grubunun adıdır. Glikolik asit ailenin en küçük molekülüdür, bu yüzden üst tabakaya daha rahat ilerler ve güçlü hissedilir. Diğer üyeleri farklı davranır, hepsini "asit" diye tek kefeye koymak yanıltıcıdır.

AHA'ların yağda çözünen kuzeni salisilik asit ise BHA grubundadır ve gözenek içine ulaşmasıyla bilinir. AHA ise cildin yüzeyinde çalışır. Hedefin pürüz ve donuk görünüm ise AHA, siyah nokta ise BHA daha mantıklı başlangıç olur.

Glikolik asit ne işe yarar? Kanıtın boyu

Hücreler arasındaki bağı gevşeterek dökülmeyi hızlandırır. Bu etki eksfolyasyon olarak adlandırılır ve iyi gösterilmiştir. Asıl tartışma bunun görünümde ne kadar değişiklik yarattığıdır.

• Güneş hasarı görünümü: 74 kadınla yapılan çift kör, baz kontrollü bir çalışmada %8 glikolik ya da %8 laktik asitli krem 22 hafta kullanılmış. Yüz bölgesinde en az bir derece genel düzelme %76 ve %71, baz kremde %40 olmuş. Ön kolda laktik asit benekli leke ve pürüzde de fark göstermiş. Araştırmacılar etkiyi "mütevazı" diye nitelemiş. Bu, ev ürününden beklentin için iyi bir ölçüdür.
• Koyu ton ve leke: Reçetesiz ürünlerde parlaklık ve ton farkı için birkaç ay gerekebilir. Belirgin leke ve melazmada genellikle klinik peeling ya da hekim tedavisi gündeme gelir.
• Kolajen: Yüksek oran ve uzun süreli kullanımla kolajen yapımının desteklenebildiği bildiriliyor. Düşük oranlı ev ürününde bunu görmeyi bekleme, özellikle kısa sürede.
• Sivilce: Sivilce üzerine geniş bir sistematik derlemede AHA için yalnız glikolik asit peelingini başka bir peelingle karşılaştıran küçük bir çalışma bulunmuş, sonuç kesinlik açısından düşük. Gözenek temizliğine destek olabilir, ama bir sivilce tedavisi olarak yeterince çalışılmamış.

Doğru beklenti: Birkaç haftada daha pürüzsüz his, birkaç ayda daha düzgün görünüm. Derin kırışıklık, derin iz ve yoğun leke için yeterli değildir. Sivilce izi konusunda da seçenekleri ayrı değerlendirmek gerekir.

Yüzde tek başına yetmez: Oran ve pH birlikte okunur

Ürünün ne kadar güçlü olduğunu dört şey belirler: AHA türü, oran, pH ve formüldeki diğer içerikler. Aynı %10 yüksek pH'lı bir üründe nazik, düşük pH'lı bir üründe çok daha sert olabilir, çünkü düşük pH'ta asidin etkin kısmı artar. Bu yüzden "%5 hafiftir" demek her zaman doğru değildir.

İlk iki satırdaki sınırlar, kozmetik içerikleri inceleyen bağımsız bir uzman kurulunun sonucudur, her ülkede yasal bir zorunluluk olmayabilir. ABD'de yapılan bir ürün taramasında da iki ürünün önerilen pH sınırının altında olduğu görülmüştür. Pratik sonuç şu:

• Etikette yüzde ya da pH yazmıyorsa ürünü en düşük sıklıkla kullan.
• "Peeling" diye satılan yüksek oranlı ev ürünlerine dikkat et, %10'un çok üzerindeyse kendi başına kullanma.
• Ürünün durulanan mı, bırakılan mı olduğunu kontrol et. Temizleyicideki asit çok kısa süre temas eder.
• Glikolik asidi internetten toz ya da saf çözelti olarak alıp seyreltmeye çalışma.

Temizleyici, tonik, serum: Aynı asit, farklı temas

Üründe yazan yüzdeyi ürünün ciltte kaldığı süreyle birlikte düşün. Aşağıdaki tablo bu mantıktan türetilmiş bir kılavuzdur, kesin sınır vermez.

Glikolik asit göğüs ve boyun gibi bölgelere de sürülecekse dikkatli ol. Yüzde sorunsuz kullandığın bir ürün bu ince derili bölgelerde beklediğinden sert davranabilir. Laktik asit ise kollarda görülen pürüzlü tüy dibi şişliklerinde (keratosis pilaris) ve vücut ürünlerinde sık kullanılır, bir AHA olduğu için orada da güneş koruması ister.

Güneş hassasiyeti: Bir haftalık kural

AHA'nın en net gösterilmiş yan etkisi budur ve akşam sürmek onu ortadan kaldırmaz. Etki, cilt ertesi gün güneşe çıktığında kendini gösterir. Kontrollü araştırmalarda dört hafta düzenli kullanımdan sonra cildin UV ışınıyla kızarmaya duyarlılığı yaklaşık %18 artmış, hücre düzeyinde hasara yatkınlığı ise ortalama iki katına çıkmış. İyi haber, ürün bırakıldıktan bir hafta sonra fark kalmaması. Yine bu yüzden etikette "kullanırken ve bıraktıktan sonraki bir hafta boyunca güneşten korun" uyarısı önerilir.

1. Her sabah: Geniş spektrumlu, en az SPF 30 güneş kremi sür. SPF değerini anlamak seçimi kolaylaştırır.
2. Gün içinde: Kremi 2 saatte bir, terleme ya da yüzme sonrası yenile.
3. Korun: Şapka, gölge ve koruyucu giysi. UVA ve UVB farkı neden bulutlu günde de gerektiğini anlatıyor.
4. Tatil planı: Yoğun güneşli bir tatilden önce AHA kullanımını en az bir hafta önce bırakmak, bu verilerden çıkarılan mantıklı bir önlemdir.

İlk sekiz hafta için örnek plan

Haftada 1-2 akşamla başlamak yerleşik bir öneridir, sonraki adımlar bundan türetilmiş bir başlangıç noktasıdır. Ürünün etiketi farklı söylüyorsa etikete uy.

Bazı ciltler zamanla her geceyi tolere eder, ama bu hedef değildir. Düşük sıklıkla sonuç alıyorsan artırmana gerek yok. Sıra basit: Temizlik, asit, nemlendirici. Sabah da güneş kremi.

Nelerle aynı akşam kullanılmaz?

• Retinol: Retinol aynı gece kuruluk ve soyulmayı artırır. Farklı gecelere ayır, ilk haftalarda birlikte kullanma.
• Salisilik ve laktik asit: Aynı akşam ikinci bir soyucu eklemek gereksizdir.
• C vitamini: C vitamini serumunu sabaha al, başlangıçta aynı katmanda birleştirme.
• Mekanik peeling ve fırçalar: Aynı gün yapma, asit zaten üst tabakayı inceltir.
• Niacinamide ve hyaluronik asit: Genellikle birlikte kullanılabilir, kuruluğu dengelemeye yardım edebilir. Yeni ürünleri yine tek tek ekle.

Kimler dikkatli olmalı?

• Hassas ve kuru cilt: Tahriş olasılığı yüksek. Laktik asit ya da daha düşük oranla başlamayı düşün.
• Rozasea, egzama, aktif enfeksiyon: Kullanmadan önce dermatoloğa sor. İyileşmemiş ciltte tahriş artabilir.
• Güneş yanığı, kesik ya da açık yara: O bölgeye sürme, cilt tamamen toparlanana kadar bekle.
• Koyu ten: Tahriş sonrasında koyu leke gelişebilir. Yavaş ilerle, koyulaşma başlarsa ürünü bırak ve hekime görün.
• Hamilelik ve emzirme: Düşük oranlı ürünlerin minimal emilim nedeniyle genellikle güvenli kabul edildiği belirtiliyor, ama hamile kadınlarda yapılmış çalışma yok. Kullanmadan önce kadın doğum hekimine ya da dermatoloğuna danış. Klinik peeling planını da bu dönemde hekiminle konuşmadan yaptırma.

Fazla geldiğini nasıl anlarsın?

ABD'de 1992-2004 arasında AHA'lı cilt ürünleriyle ilgili 114 olumsuz bildirimde en sık yanma (45), döküntü (35) ve şişlik (29) görülmüş. Ciddi reaksiyonlar en çok güçlü soyucu ürünlerde olmuş. Sayı az, ama bildirim sistemleri olayın ancak bir kısmını yakalar. Kendi cildinde şunlara bak:

• Normalde batmayan nemlendiricinin batması
• Sürekli gerginlik ve parlak, ince görünen cilt
• Pullanma, küçük çatlaklar
• Yeni çıkan küçük sivilceler ya da kaşıntı
• Uygulama bölgesinde koyulaşan alanlar

Böyle olursa asidi bırak, nazik bir temizleyici ve kalın bir nemlendiriciye dön, güneş kremini sürdür. Birkaç hafta sonra ancak cilt tamamen sakinse daha seyrek bir sıklıkla yeniden dene. Kabarcık, şiddetli yanma, şişlik ya da geçmeyen kızarıklık varsa hemen ürünü durula ve dermatoloğa başvur.