Wat is azelaïnezuur? Gebruik bij roodheid, acne en vlekken

Azelaïnezuur is een veelzijdig middel dat wordt gebruikt bij acne, roodheid door rosacea en sommige donkere vlekken, en dat tegelijk bacteriën, ontsteking en pigmentvorming aanpakt. Het meeste bewijs komt van geregistreerde geneesmiddelen met 15% gel en 20% crème; het gebruiksschema van die vormen wordt door de arts bepaald. Bij 10% of lager in cosmetica zijn de gegevens veel beperkter. Het wordt over het algemeen goed verdragen, maar resultaten duren weken.

Hoe werkt azelaïnezuur? Vier verschillende effecten

Het is een van nature voorkomend dicarbonzuur, dat wil zeggen dat de structuur anders is dan die van de AHA- of BHA-groep. Juist die veelzijdigheid maakt het bijzonder; het is geen middel dat op één doel is gericht.

• Antibacterieel: Het remt de eiwitaanmaak van bacteriën in de haarzakjes en vermindert zo hun aantal.
• Keratolytisch en komedolytisch: Het helpt de overmatige celdeling van de bovenste laag te verminderen en verstopping van de poriën tegen te gaan.
• Ontstekingsremmend: Het vangt vrije radicalen op en vermindert de schadelijke zuurstofverbindingen die ontstekingscellen aanmaken.
• Op pigment: Het remt het enzym tyrosinase dat melanine aanmaakt. Daarom wordt het gebruikt bij donkere vlekken na ontsteking en bij melasma.

Deze mechanismen komen deels uit het laboratorium. Om de resultaten te beoordelen, kijk je vooral naar klinische onderzoeken.

Bij welk probleem is azelaïnezuur hoe sterk?

Een systematische review van 43 gerandomiseerde studies bevat voor rosacea 20, voor acne 16 en voor melasma 7 studies. Een andere review stelt dat het bewijs het sterkst is bij rosacea, gevolgd door melasma en acne. Een uitgebreide review specifiek over acne meldt voor sommige vergelijkingen een matige zekerheid.

Deze tabel komt uit voorgeschreven vormen. Het is eerlijker om te zeggen "een goede optie bij bepaalde problemen, in een bepaalde concentratie, onder toezicht van de arts" dan "azelaïnezuur lost al deze problemen op".

Vergelijking met concurrenten bij acne

In de review over niet-voorgeschreven middelen bij acne vallen vier vergelijkingen voor azelaïnezuur op. In een studie met 351 personen was het waarschijnlijk iets minder effectief dan benzoylperoxide. In een studie met 289 personen was er geen duidelijk verschil met tretinoïne. Bij de vergelijking met clindamycine was het verschil klein, maar de zekerheid laag. De vergelijking met adapaleen is met slechts 55 personen onzeker. Azelaïnezuur is dus geen vervanging voor een sterk acnemiddel, maar voor wie door irritatie of zwangerschap geen andere optie kan gebruiken, is het een redelijke optie om met de arts te bespreken.

Verschil tussen voorgeschreven en cosmetisch azelaïnezuur

Dezelfde molecule bestaat in verschillende vormen op de markt. Naast elkaar gezet lijkt het hetzelfde, maar de klassen en de achterliggende gegevens verschillen.

Een dichtbij liggende dataset is een acnestudie die een hydrogel met 10% nanokristallen vergelijkt met een crème met 20%: in week 8 was het slagingspercentage 36,5% en 30,4%. Dit is echter een speciale formulering en kan niet worden gegeneraliseerd naar elk 10%-product op de plank. Je kunt dus niet zeggen "ik gebruik 10%, dan krijg ik het resultaat uit de studies". Denk je aan acne, rosacea of melasma, bezoek dan eerst de arts; de arts bepaalt welke vorm, welke concentratie en hoe vaak. Vraag bij een voorgeschreven vorm ook de arts voordat je een nieuw cosmetisch ingrediënt toevoegt, want het combinatieplan is onderdeel van de behandeling.

Beginnen met een cosmetisch product

Voor een lichte ongelijke huidtint of incidentele acne, als je een product zonder recept wilt proberen, gelden de algemene voorzichtigheidsregels:

1. Probeer het eerst. Op de onderarm of in de elleboogplooi, twee keer per dag, 7-10 dagen.
2. Volg het etiket. Geeft het etiket een frequentie, volg die. Doet het dat niet, dan is beginnen met 2-3 avonden per week een voorzichtig voorbeeld; dit getal komt niet uit een studie maar uit de algemene regel.
3. Breng het aan op schone, droge huid. Een dunne laag, uit de buurt van ogen en mond.
4. Voeg een moisturizer toe. Dit helpt droogte en prikken te verminderen.
5. Sla de zonnebrandcrème 's ochtends niet over. Bij vlekken krijg je moeilijk resultaat van het actieve middel zonder zonnebrandcrème. Bekijk de juiste toepassing.
6. Beoordeel het minstens 12 weken. Zelfs bij geneesmiddelvormen kan de reactie op rosacea zo lang duren. Bij een cosmetisch product een snellere uitkomst verwachten is niet realistisch.

Wat voel je de eerste weken?

Azelaïnezuur wordt over het algemeen goed verdragen; door het grote molecuul kan het voor sommige gevoelige huiden milder aanvoelen dan glycolzuur. Toch kan het volgende voorkomen:

• Lichte branderigheid en jeuk: Kan kort duren, direct na het aanbrengen.
• Droogte en dunne schilfering: Kan afnemen met een moisturizer en minder frequent gebruik.
• Lichte contactdermatitis: Waarschijnlijker bij zeer gevoelige of eczeemhuid.
• Lichter worden van de huid: Onverwachte depigmentatie is gemeld. Bij donkere huid valt dit meer op; meld het aan de arts als je het opmerkt.
• Astma: Er is gemeld dat azelaïnezuur de astma kan verergeren. Als je astma hebt, vraag dan je arts voordat je het gebruikt.

Bij ernstige roodheid, afschilfering, jeuk of branderigheid stop je met het product en raadpleeg je een arts. In vergelijkende studies waren de bijwerkingen vergelijkbaar met die van andere behandelingen, maar die studies kunnen je persoonlijke reactie niet voorspellen.

Wordt het gebruikt met andere werkzame stoffen?

Direct onderzoek naar combinaties is beperkt. Daarom zijn de adviezen vooral gebaseerd op algemene verdraagbaarheidsredenering.

• Glycolzuur en salicylzuur: Op dezelfde avond combineren kan de droogte verhogen. Gebruik ze op verschillende dagen en gebruik ze in het begin niet samen.
• Retinol: Kies liever verschillende avonden dan dezelfde laag; als je net met een van beide begint, wen dan eerst aan één.
• Benzoylperoxide: In een overzicht over acne tijdens de zwangerschap wordt vermeld dat het samen kan worden gebruikt, maar laat die beslissing aan je arts over.
• Niacinamide en hyaluronzuur: Meestal zijn dit combinaties die niet forceren, maar voeg nieuwe producten toch één voor één toe, zodat je de bron weet als er een reactie optreedt.

Wat mag je verwachten en wanneer?

De onderstaande tijdsduren komen uit gegevens over geneesmiddelvormen. Lage concentraties in cosmetica passen mogelijk niet bij dit schema, en voor die concentraties bestaat ook geen apart tijdschema.

Azelaïnezuur of een andere werkzame stof?

Drie vragen over azelaïnezuur

Helpt het tegen acnelittekens?

Het kan helpen het uiterlijk van donkere vlekken na acne te verminderen, vooral bij donkere huid. Putjes worden er niet door gecorrigeerd. De opties staan in het artikel acnelittekens.

Is het zonder recept verkrijgbaar?

Cosmetische producten met lage concentraties kun je kopen. De verkoopvoorwaarden voor de vormen van 15% en 20% verschillen per land; vraag het je apotheker. Dat je het kunt kopen, betekent niet dat zelfbehandeling passend is.

Maakt het gevoelig voor de zon?

Er is geen zo duidelijk bewijs voor zonovergevoeligheid als bij AHA's. Toch is zonbescherming nodig als je op pigment richt of als de huid geïrriteerd is, want zon kan vlekken opnieuw donkerder maken.

Zwangerschap en borstvoeding

Azelaïnezuur is tijdens de zwangerschap een van de vaak genoemde opties bij acne. Bij crème op de huid werd de opname op ongeveer 4% geschat; in dierstudies zijn geen geboorteafwijkingen gezien, maar bij hoge orale doses zijn schadelijke effecten op het embryo gemeld. Er zijn geen gecontroleerde studies bij zwangere vrouwen. Daarom zien sommige bronnen het als veilig, terwijl de bijsluiter zegt "alleen als het duidelijk nodig is", en een overzicht adviseert gebruik op een klein gebied en bij voorkeur niet in de eerste drie maanden.

Conclusie: als je zwanger bent of borstvoeding geeft, begin dan niet zelf maar vraag je arts. Tijdens borstvoeding wordt aangeraden het niet op de borst aan te brengen en niet op plekken waar de baby contact mee krijgt.

In welke situatie ga je niet zelf aan de slag?

• Bij blijvende roodheid, zichtbare bloedvaatjes en branderigheid in het gezicht: Het kan rosacea zijn; de arts stelt de diagnose. Het verkeerde product kan het beeld verergeren.
• Bij symmetrische, zich uitbreidende bruine vlekken op wangen en voorhoofd: Het kan melasma zijn. Zonbescherming en controle door de arts zijn noodzakelijk.
• Bij terugkerende acne rond de kaaklijn: In het artikel hormonale acne staat wanneer je naar de arts moet.
• Bij diepe acne of duidelijke littekens: Verspil geen tijd met producten zonder recept.
• Als de vorm, kleur of rand van een vlek verandert: Laat die direct onderzoeken en wacht niet door er product op te smeren.