Wat is zink en waarvoor is het goed voor de huid?

De voordelen van zink voor de huid hangen af van welk zink op het etiket staat: zinkoxide is een zonfilter, zink-PCA en vergelijkbare zouten worden gebruikt bij vettige huid en acne. Het sterkste bewijs is de bescherming van zinkoxide tegen UVA en UVB. Dat zink-PCA talg vermindert wordt vaak beweerd, maar het bewijs is zwak. Veel acnegegevens komen uit kleine studies of uit oraal ingenomen zink. Daarom zegt 'bevat zink' op zichzelf weinig.

Welk zink staat op het etiket?

Ook al bevatten ze hetzelfde metaal, deze ingrediënten doen verschillende dingen. Lees eerst de naam en dan pas de claim.

Het vaakst verwarde paar is zinkoxide en PCA. Zinkoxide is een wit, in water onoplosbaar mineraal poeder dat op het huidoppervlak blijft werken. PCA staat voor pyrrolidoncarbonzuur, een van de natuurlijke vochtbindende stoffen van de huid zelf. Zink-PCA is het in water oplosbare zout van dit molecuul. Een serum met zink-PCA beschermt niet tegen de zon, en je mag ook niet aannemen dat zinkoxide in zonnebrandcrème de talg vermindert.

Zinkoxide: wat doet het als zonfilter?

Zinkoxide is een minerale filter die zowel het UVB- als het UVA-bereik dekt. Titaniumdioxide werkt vooral in het UVB-gebied, zinkoxide sterker in het UVA-gebied. Voor langgolvig UVA (340-380 nm) wordt het boven titaniumdioxide gesteld. Daarom worden beide minerale filters in veel producten samen gebruikt. In Europa is het als UV-filter toegestaan tot 25%.

• Witte waas: Naarmate de deeltjes kleiner worden, verbetert het uiterlijk. Maar overgaan op een nanoformaat kan de balans tussen UVA- en UVB-bescherming veranderen. Kijk daarom niet naar de ingrediëntnaam, maar of het product 'breedspectrum' is en minstens SPF 30 heeft. Bij donkere huid valt de witte waas meer op; gekleurde minerale producten kunnen dat helpen verbergen.
• Nanovorm: De meeste studies zijn van mening dat het deeltje niet in de levende huidlagen doordringt. In een laboratoriumstudie met menselijke huidmonsters nam bij een verzwakte barrière de hoeveelheid opgelost zink duidelijk toe, maar dat was opgelost zink en niet het nanodeeltje zelf. De klinische betekenis daarvan is nog niet duidelijk.
• Spray: Er zijn studies die bij inademing ontsteking in de longen laten zien, daardoor zijn inhaleerbare producten een apart aandachtspunt. Spray een minerale filter niet direct op het gezicht.
• Opnieuw aanbrengen: Mineraal filter wordt ook afgeveegd en verdwijnt door zweet. Breng het elke 2 uur opnieuw aan en na zweten of zwemmen. Voor de juiste hoeveelheid kijk je in het artikel zonnebrandcrème aanbrengen.

Zinkoxide in een moisturizer of foundation maakt het geen zonnebrandcrème, want deze stof wordt ook gebruikt om kleur te geven en kan op de lijst als CI 77947 staan. Staat er op het etiket geen SPF-waarde en geen breedspectrumvermelding, neem dan geen bescherming aan. Een vergelijking van filtertypes staat in het artikel minerale en chemische zonnebrandcrème.

Verlaagt zink-PCA echt de talg?

Kort antwoord: het kan, maar hoeveel het precies verlaagt, kunnen we niet met zekerheid zeggen. De onderbouwing hiervoor is:

• Mechanisme: Er wordt verondersteld dat zink het enzym 5-alfa-reductase beïnvloedt, dat een rol speelt bij de talgaanmaak. Deze informatie is vooral gebaseerd op laboratoriumstudies.
• Algemene zinkgegevens: Een systematische review over zink en acne beoordeelde het bewijs voor zowel orale als op de huid aangebrachte vormen als 'beperkt of inconsistent', en noemde de talgafname alleen als 'mogelijk'.
• Probleem met gecombineerde formules: Een van de dubbelblinde studies die talgafname laten zien, gebruikte een formule met zowel een antibioticum als zink. Het aandeel van zink valt daarin niet af te zonderen.
• Cijfers specifiek voor zink-PCA: De circulerende percentages konden we niet bevestigen met een onafhankelijke en grote studie, daarom geven we hier geen getallen.

In de praktijk kun je bij glans een licht zink-PCA-product proberen; de schade is meestal gering. Blijft er na enkele weken geen verschil in glans, dan is het verstandig over te stappen op beter onderzochte opties. Niacinamide en een eenvoudige reinigingsroutine staan daarbij bovenaan. Voor een dagelijkse routine die de talgafgifte vermindert, kun je het artikel verzorging van vettige huid bekijken.

Zink bij acne: wat tonen de studies?

Het bewijs voor zink bij acne verschilt per vorm die wordt gebruikt. Bij voorgeschreven combinaties bepaalt de arts de dosering; de onderstaande tabel laat alleen de omvang van het bewijs zien.

Een recente review vat de tabel voor op de huid aangebracht zink op dezelfde manier samen: studies zijn klein en kort, de meeste zijn niet geblindeerd, de formules verschillen onderling en de optimale concentratie is onduidelijk. Zink is dus geen eerste keuze bij acne. Voor een beter onderzochte optie zie het artikel salicylzuur; voor oorzaken het artikel waarom krijg je acne. Bij pijnlijke, diepe of littekens achterlatende acne ga je naar de dermatoloog in plaats van te blijven experimenteren met producten.

Zinkoxide in luierzalf en kalmerende pasta's

Zinkoxidepasta's worden al jaren gebruikt bij luieruitslag. In een review wordt vermeld dat ze niet zo sterk zijn als corticosteroïdcrèmes, maar wel nuttig als verzachtend en jeuk verminderend middel. Calaminelotion bevat ook zinkoxide of zinkcarbonaat. Het veiligheidsprofiel wordt als goed beschouwd.

• Luieruitslag bij baby's: Gaat het na enkele dagen niet over, zijn er blaasjes of open wonden, of heeft de baby koorts, ga dan naar de kinderarts.
• Chronische wond: Gebruik op beenwonden wordt gemeld, maar er is niet genoeg bewijs om het aan te bevelen. Dergelijke wonden vereisen medische begeleiding.
• Gezicht: Luierpasta's zijn niet voor het gezicht ontworpen en zijn zeer dik. Er is ook geen sterk bewijs dat het op acne smeren helpt.

Twee onderwerpen die je niet moet verwarren

Zinkpyrithion

Dit ingrediënt werd jarenlang gebruikt in roos-shampoos en is onderzocht voor de hoofdhuid. In de Europese Unie is het sinds 1 maart 2022 in cosmetica verboden vanwege de classificatie als reprotoxisch. In andere landen wordt het misschien nog verkocht. Als je het op het etiket ziet, vraag dan je apotheker naar de situatie in jouw land en naar een geschikte optie voor roos.

Zink oraal

Inname als supplement staat los van het product op de huid. Hoge doses zink verlagen de opname van koper door het lichaam, wat kan leiden tot bloedarmoede en verzwakte botten. Denk je aan supplementen voor acne, bespreek het dan eerst met je arts. Dosering en duur bepaalt de arts na onderzoek; begin er niet zelf mee.

Welk product kies je voor de voordelen van zink voor de huid?

Drie veelgestelde vragen over zink

Verstopt zinkoxide de poriën?

Er is geen sterk bewijs dat zinkoxide zelf poriën verstopt. Het probleem zit vaak in de vette basis van de formule. Als je acnegevoelig bent, kies dan een licht, parfumvrij minerale product en beschouw 'non-comedogeen' niet als enige garantie.

Mag je zink-PCA en niacinamide samen gebruiken?

Ja, in veel serums zitten ze al samen. In een studie met 140 personen werd bij acne een voorgeschreven adapaleen gecombineerd met zink en niacinamide; daarmee nam het aantal ontstoken puistjes in 6 weken meer af, zonder dat de bijwerkingen toenamen. Die combinatie werd echter met een receptproduct getest; van een cosmetisch serum mag je niet hetzelfde resultaat verwachten.

Maakt zink de poriën kleiner?

Er is geen studie die laat zien dat het de poriegrootte blijvend verkleint. Als de talgproductie afneemt, zijn poriën misschien minder zichtbaar, maar dat is een tijdelijke verandering in het uiterlijk.

Let op

• Test het nieuwe product: Zinksulfaatoplossingen kunnen vooral irriteren. Test het op de onderarm of in de elleboogplooi, twee keer per dag, 7-10 dagen.
• Wees voorzichtig als de barrière is aangetast: Bij een wond, ernstig eczeem of afgeschilferde huid breng je geen nieuwe werkzame stof aan; wacht eerst tot de huid herstelt.
• Voeg niet meerdere werkzame stoffen tegelijk toe: Zink geldt meestal als mild, maar in een routine met zuur en retinol kan droogte uit andere stappen komen. Voeg producten één voor één toe; zo weet je bij een reactie wat de oorzaak is.
• Zwangerschap en borstvoeding: Bespreek de keuze van het product met je arts; vermeld het als je supplementen gebruikt.
• Als een vlek of moedervlek verandert: Bij een vlek waarvan de vorm, kleur of rand verandert, laat je dat onderzoeken in plaats van het product te wisselen.