Wat is tonic, en waarvoor dient het?

Waarvoor dient tonic? Afhankelijk van het ingrediënt kan het resten na het reinigen verwijderen, water aan de huid toevoegen, of als het zuur bevat de dode huid licht exfoliëren. Het is geen verplichte stap; zonder tonic blijft je routine compleet. Als je reiniger, vochtinbrengende crème en zonnecrème op orde zijn, is tonic een optionele toevoeging. Bij rosacea, actieve acne of een barrièreprobleem kan het in plaats van voordeel droogheid en irritatie veroorzaken.

Wat doet tonic wel en niet?

Tonic is een meestal waterbasis, niet-afgespoeld product dat na het reinigen en vóór de vochtinbrengende crème wordt gebruikt. Een deel van de voordelen die eraan worden toegeschreven is echt, een deel is overdreven. Deze tabel helpt om de reclametaal te ontleden:

Zelfs bij een werkzame tonic verloopt de verandering langzaam en blijft ze vaak beperkt. Het is te vroeg om over resultaat te spreken voordat er tussen 6 weken en 3 maanden zijn verstreken. De frisse indruk na één keer gebruiken bewijst niet dat het product werkt.

Soorten tonic: kijk naar wat er in de fles zit

De naam 'tonic' zegt weinig over de inhoud. Producten die als tonic, lotion of essence worden verkocht, kunnen sterk verschillen in samenstelling. Het bepalende is de ingrediëntenlijst.

Overweeg je een zure tonic, dan helpen de pagina's over AHA en salicylzuur je te begrijpen wat deze ingrediënten doen. Bij producten met AHA is het nuttig een bovengrens te kennen: een onafhankelijke veiligheidsbeoordeling heeft voor consumentenproducten glycolzuur en melkzuur veilig geacht bij een concentratie van 10% of lager, een product-pH van 3,5 of hoger, en op voorwaarde van dagelijkse zonbescherming.

Welke tonic past bij welk huidtype?

• Droge huid: een alcoholvrij, geurvrij product met hyaluronzuur en glycerine. Alleen gebruikt om vocht toe te voegen; het zure exemplaar is niet nodig.
• Vette huid: in plaats van een alcoholisch astringerend middel een kalmerende tonic of een licht salicylzuurhoudend product. Test het eerst aan de binnenkant van je arm voordat je het gaat gebruiken.
• Gecombineerde huid: een vochtgericht product is voldoende. Gebruik je een zure variant, sla dan de droge zones over.
• Gevoelige huid: meestal niet nodig. Wil je er toch een, kies er dan een zonder sterke geur, kleurstof en conserveermiddel.
• Rijpe huid: antioxidanten zoals vitamine C en ferulazuur, samen met vochtbindend hyaluronzuur en glycerine, vormen een goed duo.
• Acnegevoelige huid: hier lopen de adviezen uiteen. Sommigen zeggen dat tonics met AHA en BHA kunnen helpen de poriën vrij te houden, maar het algemene dermatologische advies is om bij acne tonics en astringerende middelen te vermijden. Word je al behandeld, dan is de voorzichtige keuze om geen tonic toe te voegen.

Met alcohol of zonder alcohol?

De verwarring over dit onderwerp komt doordat het woord 'alcohol' verschillende stoffen omvat. Op de ingrediëntenlijst moet je twee groepen onderscheiden:

• Uitdrogende alcoholen: ethanol, 'alcohol', 'alcohol denat.' of SD alcohol. Ze kunnen de huid uitdrogen en branden. Staan ze bovenaan de lijst, dan vormen ze mogelijk een groot deel van het product.
• Vetalcoholen: cetylalcohol (cetyl alcohol), stearylalcohol (stearyl alcohol), cetearylalcohol (cetearyl alcohol). Hun effect op de huid verschilt sterk van ethanol. Ze komen ook voor op etiketten met 'alcoholvrij'; dat is geen tegenspraak.

Oudere tonics bevatten veel alcohol en juist daardoor zijn ze uitdrogend. Nieuwere formules zijn meestal milder, maar bij aankoop moet je toch de lijst controleren.

Sommige artsen zeggen dat een kleine hoeveelheid alcohol bij vette en acnegevoelige huid geen problemen geeft; anderzijds raden veel dermatologische adviezen aan om alcoholhoudende reinigers en astringerende middelen bij dit huidtype te vermijden. Met zo'n uiteenlopende meningen is de voorzichtige keuze eenvoudig: staat alcohol bovenaan de lijst, kies dan een ander product.

Waar moet je verder op letten op de ingrediëntenlijst?

Parfum, munt, eucalyptus, lavendel, theeboomolie en andere vluchtige oliën, menthol, kamfer en kleurstoffen zijn veelvoorkomende oorzaken van irritatie bij gevoelige huid. De aanduiding 'natuurlijk' of 'plantaardig' heft dit risico niet op; plantenextracten kunnen ook allergieën veroorzaken.

Wanneer moet je geen tonic gebruiken?

• Als je rosacea hebt. Bij rosacea wordt aanbevolen geen astringerende middelen en tonics te gebruiken. Alcohol, menthol, kamfer, glycolzuur en melkzuur zijn ingrediënten die bij deze huid een opflakkering kunnen uitlokken.
• Als je actieve acne hebt. Tonic en astringerende middelen kunnen de huid uitdrogen en de acne erger laten lijken. Gebruik je benzoylperoxide of retinoïde, vraag je arts dan eerst naar een nieuw product. Waarom acne ontstaat, vind je in het artikel waarom ontstaat acne.
• Als je barrière zwak is. Als er prikken, schilfering of spanning is, is het geen tijd om een product toe te voegen; vereenvoudig eerst je routine.
• Als je eczeem hebt. Alcoholen en zuren kunnen prikken; overleg met je arts voordat je van product wisselt.
• Als je huid erg droog is. Een rijkere vochtinbrengende crème helpt meer dan het toevoegen van een extra product.
• Als je retinol gebruikt en je huid er nog niet aan gewend is. Gecombineerd met een zure tonic kunnen droogheid en acne toenemen.
• Als je net begint. Een tonic is niet je eerste behoefte. Begin eerst met een reiniger, vochtinbrengende crème en zonnecrème, en geef het enkele weken de tijd.

Als je zwanger bent of borstvoeding geeft, vraag je arts voordat je tonics met zuur gebruikt, en herhaal dezelfde vraag voor de andere actieve stoffen die je gebruikt.

Rozenwater, hamamelis en appelazijn

Rozenwater wordt vaak als tonic gebruikt, maar betrouwbare klinische gegevens zijn schaars. De meeste onderzoeken zijn laboratorium- of dierstudies; goed opgezet onderzoek bij mensen naar regelmatig gebruik als tonic is er vrijwel niet. Vind je het prettig en verdraagt je huid het goed, dan kun je het voor een frisse indruk gebruiken, maar verwacht er geen vlekkenverlichting of minder acne van. Heb je een plant- of geurallergie, doe dan eerst een pleistertest.

Hamamelis (witch hazel) wordt gebruikt vanwege het samentrekkende effect van de tannines erin. Een detail is belangrijk: in gedestilleerd hamameliswater zijn bijna geen tannines aanwezig, dus water en extract doen niet hetzelfde werk. Lichte irritatie, roodheid en droogheid worden als bijwerkingen gemeld. Allergische reacties komen zelden voor, maar moeten serieus worden genomen.

Wat betreft zelfgemaakte mengsels met appelazijn: de pH van appelazijn ligt ongeveer rond 2,5, dus veel zuurder dan de eigen waarde van de huid. Het kan branden, irriteren en de barrière beschadigen. Dit is niet iets om als tonic te gebruiken.

Hoe gebruik je tonic?

1. Was en dep je gezicht. Na de stap gezicht wassen komt de tonic.
2. Breng het product aan. Is het een spray, spuit het dan licht over het gezicht; is het vloeibaar, giet het dan op een wattenschijfje en strijk het zachtjes uit. Niet wrijven of masseren.
3. Ga door zonder af te spoelen. Tonic wordt niet afgespoeld. Ga door met de routine: serum, vochtinbrengende crème en 's dags zonnecrème. De details van deze volgorde vind je in het artikel volgorde van de huidverzorgingsroutine.

Hoe vaak?

Bij milde, vochtgerichte toners is 1-2 keer per dag voldoende. Bevat het product een sterk zuur of andere irriterende stoffen, begin dan om de dag en verhoog naar gelang de reactie van je huid. Zie je irritatie of droogheid, verminder dan de frequentie of stop helemaal, indien nodig. Bij een nieuwe tonic helpt een huidtest: breng het twee keer per dag aan op de binnenkant van de arm of in de elleboogplooi, en observeer 7-10 dagen lang.

Tonic met zuur en zon

AHA's kunnen de huid gevoeliger voor de zon maken. Let bij het gebruik van een zure tonic, en gedurende een week nadat je ermee bent gestopt, op zonnecrème, beschermende kleding en schaduw. Gebruik je een tonic 's ochtends, dan hoort de zonnecrème als laatste.

Veelgemaakte fouten met tonic

• Gebruiken als vervanging van een reiniger. Tonic is een vervolg op het reinigen; het mag niet verwacht worden dat het make-up en vuil alleen verwijdert.
• Gebruiken als vervanging van vochtinbrengende crème. Zelfs de meest waterige tonic kan het water niet in de huid vasthouden; sla de crème dus niet over.
• Met een wattenschijfje wrijven. Wrijven irriteert de huid. Veeg zachtjes, zonder het katoen aan te drukken.
• Zuren stapelen. Zure reiniger, zure tonic en zuur serum in dezelfde routine geven droogheid en irritatie.
• Branden als teken dat het werkt zien. Prikken en branden zijn geen teken van werkzaamheid, maar van irritatie. Stop met het product.
• Binnen een week resultaat verwachten. Ook als er een effect is, komt het langzaam, in weken.

Zijn tonic, micellair water en essence hetzelfde?

• Micellair water is een reiniger. Het bevat kleine moleculaire clusters die make-up en vuil oplossen en wordt in de reinigingsstap gebruikt. Tonic komt daarna.
• Essence wordt vaak met tonic verward. Beide zijn waterige producten en beide termen worden soms door elkaar gebruikt. Let meer op de inhoud dan op wat er op het etiket staat.
• Astringerend middel wordt vooral verkocht voor vetcontrole en is van alcoholische aard. Moderne tonics zijn ontworpen om te verfrissen zonder de huid van vocht te ontdoen.

Wanneer is het zinvol een tonic toe te voegen?

Als het product je iets toevoegt, je huid niet belast en de basis van je routine op orde is, dan is tonic een optie. Voor wie in droog weer een lichte vochtlaag wil, of wie een paar keer per week met een lichte zuur wil werken, kan het praktisch zijn. Denk je daarbuiten 'ik moet een tonic kopen' om een probleem op te lossen, check dan eerst je reiniger, vochtinbrengende crème en zonnecrème. Bij roodheid, branden of acne die niet overgaat, is de oplossing geen nieuwe fles maar een consult bij de dermatoloog.

Blijven mijn poriën open als ik geen tonic gebruik?

Nee. De grootte van de poriën is grotendeels erfelijk, en tonic sluit ze niet. Als je stopt met tonic ontstaat er geen gat in je huid; je reiniger en vochtinbrengende crème blijven hetzelfde werk doen.