Çinko Nedir, Ciltte Ne İşe Yarar?

Çinko cilde faydaları, etikette hangi çinkonun yazdığına göre değişir: Çinko oksit güneş filtresidir, çinko PCA ve benzeri tuzlar ise yağlanma ve sivilce ürünlerinde kullanılır. En güçlü veri çinko oksidin UVA ve UVB'ye karşı korumasıdır. Çinko PCA'nın sebumu azalttığı iddiası yaygındır ama kanıtı zayıftır. Sivilce verilerinin çoğu da küçük çalışmalardan ya da ağızdan alınan çinkodan gelir. Bu yüzden "çinko içeriyor" ifadesi tek başına bir şey anlatmaz.

Etikette hangi çinko yazıyor?

Aynı metali taşısalar da bu içerikler farklı işler yapar. Önce adını oku, sonra iddiayı tart.

En sık karışan ikili oksit ve PCA'dır. Çinko oksit suda çözünmeyen, beyaz bir mineral tozudur ve cildin yüzeyinde kalarak çalışır. PCA ise pirolidon karboksilik asit demektir, cildin kendi nem tutucu bileşenlerinden biridir. Çinko PCA bu molekülün suda çözünen tuzudur. Bir serumdaki çinko PCA güneşten korumaz, güneş kremindeki çinko oksidin de sebumu azalttığını varsayamazsın.

Çinko oksit: Güneş filtresi olarak ne sağlar?

Çinko oksit, hem UVB hem UVA aralığını kapsayan bir mineral filtredir. Titanyum dioksit UVB tarafında, çinko oksit UVA tarafında daha etkilidir. Uzun dalga UVA'da (340-380 nm) titanyum diokside üstün olduğu bildiriliyor. Bu yüzden iki mineral birçok üründe birlikte kullanılır. Avrupa'da UV filtresi olarak en çok %25'e kadar izinlidir.

• Beyaz iz: Partikül küçüldükçe görünüm iyileşir. Ama nano boyuta inmek UVA ve UVB koruması arasındaki dengeyi değiştirebilir. Bu yüzden içerik adına değil, ürünün "geniş spektrumlu" ve en az SPF 30 olmasına bak. Koyu tende iz daha belli olur, renkli mineral ürünler bunu kapatmaya yardım edebilir.
• Nano form: Çalışmaların çoğu partikülün canlı deri katmanlarına geçmediği görüşünde. İnsan derisi örnekleriyle yapılan bir laboratuvar çalışmasında bariyeri bozulmuş deride çözünmüş çinko miktarı belirgin arttı, ama bu nano partikül olarak değil çözünmüş çinko biçimindeydi. Bu durumun klinik anlamı henüz netleşmiş değil.
• Sprey: Solunum yoluyla alınınca akciğerde iltihap gösteren çalışmalar nedeniyle solunabilecek ürünler ayrı bir kaygı konusudur. Mineral filtreli spreyi yüze doğrudan sıkma.
• Yenileme: Mineral filtre de silinir ve terle azalır. 2 saatte bir ve terleme ya da yüzme sonrası yenile. Doğru miktar için güneş kremi sürme yazısına göz at.

Bir nemlendiricide ya da fondötende çinko oksit görmek onu güneş kremi yapmaz, çünkü bu madde renk vermek için de kullanılır ve listede CI 77947 koduyla yazılabilir. Etikette SPF değeri ve geniş spektrum ifadesi yoksa koruma varsayma. Filtre türlerinin karşılaştırması mineral ve kimyasal güneş kremi yazısında anlatılıyor.

Çinko PCA sebumu gerçekten azaltır mı?

Kısa cevap: Azaltabilir, ama ne kadar azalttığını güvenle söyleyemiyoruz. Bu iddianın dayanakları şöyle:

• Mekanizma: Çinkonun sebum üretiminde rol oynayan 5-alfa redüktaz enzimini etkileyebildiği öne sürülüyor. Bu bilgi ağırlıklı olarak laboratuvar çalışmalarına dayanıyor.
• Genel çinko verisi: Çinko ve sivilce üzerine sistematik bir derleme, hem ağızdan hem sürülen form için kanıtı "sınırlı ya da tutarsız" olarak derecelendirmiş ve sebum azalmasını yalnız "olası" diye anmış.
• Karma formül sorunu: Sebum azalması gösteren çift kör çalışmalardan biri antibiyotik ve çinkoyu birlikte içeren bir formülle yapılmış. Burada çinkonun payı ayrılamıyor.
• Çinko PCA'ya özgü rakamlar: Dolaşan yüzdeleri bağımsız ve büyük bir çalışmayla doğrulayamadık, bu yüzden burada sayı vermiyoruz.

Pratikte parlama için çinko PCA'lı hafif bir ürünü deneyebilirsin, zararı genellikle az olur. Birkaç hafta sonra parlamada fark yoksa ürünü daha çok çalışılmış seçeneklerle değiştirmek mantıklıdır. Niacinamide ve sade bir temizlik düzeni bu seçeneklerin başında gelir. Yağlanmayı azaltan günlük düzen için yağlı cilt bakımı yazısına bakabilirsin.

Sivilcede çinko: Çalışmalar ne gösteriyor?

Çinkonun sivilcedeki verisi, hangi formun kullanıldığına göre değişiyor. Reçeteli kombinasyonlarda oran belirlemek hekimin işidir, aşağıdaki tablo yalnız kanıtın boyutunu gösterir.

Güncel bir derleme de sürülen çinko için tabloyu aynı biçimde özetliyor: Çalışmalar küçük, kısa, çoğu kör değil, formüller birbirine benzemiyor, en uygun oran belirsiz. Yani çinko, sivilcede ilk başvurulacak etken değildir. Daha çok çalışılmış seçeneklerden biri için salisilik asit yazısına, nedenler için sivilce neden çıkar yazısına bakabilirsin. Ağrılı, derin ya da iz bırakan sivilcede ürün denemeye devam etmek yerine dermatoloğa görün.

Pişik ve yatıştırıcı macunlarda çinko oksit

Çinko oksitli macunlar pişikte uzun yıllardır kullanılır. Bir derlemede kortizonlu kremler kadar güçlü olmadığı, ama yatıştırıcı ve kaşıntı azaltıcı olarak yararlı olduğu belirtiliyor. Kalamin losyonda da çinko oksit ya da çinko karbonat bulunur. Güvenlik profili iyi kabul edilir.

• Bebek pişiği: Birkaç günde geçmiyorsa, kabarcık ya da açık yara varsa, bebeğin ateşi eşlik ediyorsa çocuk doktoruna görün.
• Kronik yara: Bacak yaralarında kullanım bildirilse de bunu önermek için yeterli kanıt yok. Bu tür yaralar hekim takibi gerektirir.
• Yüz: Pişik macunları yüz için tasarlanmaz, çok yoğundur. Sivilcenin üzerine sürmenin yararını gösteren güçlü bir veri de yok.

Karıştırılmaması gereken iki konu

Çinko pirition

Kepek şampuanlarında yıllarca kullanılan bu içerik saç derisi için çalışılmıştır. Avrupa Birliği'nde üreme toksisitesi sınıflandırması nedeniyle 1 Mart 2022'den itibaren kozmetikte yasaklandı. Başka ülkelerde hâlâ satılıyor olabilir. Etikette görürsen bulunduğun ülkedeki durumu ve kepek için uygun seçeneği eczacına sor.

Ağızdan çinko

Takviye, cilde sürülen üründen tamamen ayrı bir konudur. Yüksek doz çinko vücudun bakır emilimini azaltır, bu da kansızlığa ve kemiklerin zayıflamasına yol açabilir. Sivilce için takviye düşünüyorsan önce hekimine danış. Dozu ve süreyi muayene sonrası hekimin belirler, kendi başına başlama.

Çinko cilde faydaları için hangi ürüne bakmalısın?

Çinko hakkında sık sorulan üç soru

Çinko oksit gözenek tıkar mı?

Çinko oksidin kendisinin gözenek tıkadığını gösteren güçlü bir veri yok. Sorun çoğu zaman formülün yağlı tabanından kaynaklanabilir. Sivilceye yatkınsan hafif dokulu, parfümsüz bir mineral ürün seç ve "gözenek tıkamayan (non-comedogenic)" ibaresini tek başına güvence sayma.

Çinko PCA ve niacinamide birlikte kullanılır mı?

Evet, birçok serumda zaten birlikte bulunurlar. Sivilcede 140 kişilik bir çalışmada reçeteli adapalene çinko ve niacinamide eklenince 6 haftada iltihapsız sivilce daha çok azalmış, yan etkiler artmamış. Ama bu karışım reçeteli bir ürünle yapılmıştır. Yalnız kozmetik serumla aynı sonucu beklememelisin.

Çinko gözenekleri küçültür mü?

Gözenek boyutunu kalıcı olarak küçülttüğünü gösteren bir çalışma yok. Yağlanma azalırsa gözenekler daha az belli olabilir, ama bu görünümle ilgili geçici bir değişikliktir.

Dikkat edilecekler

• Yeni ürünü sına: Çinko sülfatlı çözeltiler özellikle tahriş edebilir. Dirsek kıvrımında ya da kol içinde 7-10 gün boyunca günde iki kez dene.
• Bariyer bozuksa temkinli ol: Yara, yoğun egzama ya da soyulmuş cilde yeni bir etken sürme, önce cildin toparlanmasını bekle.
• Birkaç etkeni üst üste sürme: Çinko genelde hafif sayılır, ama asit ve retinol içeren rutinde kuruluk başka adımlardan gelebilir. Ürünü tek tek ekle, tepki olursa kaynağını ancak böyle anlarsın.
• Hamilelik ve emzirme: Ürün kararını hekimine sor, takviye kullanıyorsan mutlaka söyle.
• Leke ya da benin değişiyorsa: Şekli, rengi ya da sınırı değişen lekede ürün değiştirmek yerine muayene ol.