Centella asiatica (cica): wat is het en welke rol heeft het bij kalmerende verzorging?

Waarvoor centella dient: deze plantaardige extract, ook bekend als cica, kan helpen de huid te kalmeren, het uiterlijk van roodheid te verminderen en vocht en barrière bij droge huid te ondersteunen. De duidelijkste gegevens komen niet van cosmetisch gebruik maar van verzorgingsstudies na wonden en laserbehandelingen. Het bewijs voor gevoelige huid is beperkter. Dat het een plant is, betekent niet dat het voor iedereen mild is; zelden is er contactallergie gemeld.

Centella, cica, gotu kola: dezelfde plant, verschillende namen

Centella asiatica wordt in Azië al lang traditioneel gebruikt. Het staat ook bekend als gotu kola. De naam "cica" wordt verbonden met het Latijnse woord cicatrix, littekens, en wordt vooral in marketingtaal gebruikt. Staat op de voorkant "cica" maar niet de plantnaam op de ingrediëntenlijst, vraag dan af waar het product op is gebaseerd.

De stoffen waarvan wordt gedacht dat ze de werking in producten veroorzaken, zijn triterpeensaponinen. Hun hoeveelheid in de plant verschilt sterk per groeiplaats; het totale saponinepercentage kan oplopen tot 8%.

Deze laatste regel is belangrijk. Twee extracten met dezelfde naam kunnen sterk van elkaar verschillen. Dit is de grootste reden waarom het moeilijk is om resultaten uit studies zomaar naar een "cica-crème" te vertalen.

Wat doet centella? Overzicht van het bewijs

Laboratorium- en dierdata zijn gunstig voor fibroblaststimulatie, collageenaanmaak en ontstekingsremming. Bij mensen is er minder bewijs, en dat is vooral met speciale formuleringen gedaan. Hieronder zie je hoeveel informatie er bij mensen beschikbaar is.

Een review omschrijft klinische studies als duidelijk schaars en vraagt om uitgebreidere onderzoeken. Dus 'kalmerend' wordt tot op zekere hoogte ondersteund, maar 'bewezen huidbarrière-herstel' zou overdreven zijn.

Waarom geeft het laboratoriumresultaat in een crème niet hetzelfde?

Een groot deel van de studies die laten zien dat asiaticoside collageen en wondsluiting verbetert, is uitgevoerd bij dieren of in celkweek. Bij diabetische ratten versnelde 0,4% asiaticoside bijvoorbeeld de vertraagde wondgenezing. Drie dingen maken het moeilijk om dit resultaat naar een gezichtscrème te vertalen:

• Het extract is niet gestandaardiseerd. In de meeste studies wordt het gebruikte extract niet in detail beschreven, en het gehalte aan werkzame stoffen in de plant verschilt per groeiplaats.
• Concentratie onbekend. Het 7%-extract of de standaardgel uit de klinische studies en de crème op de plank bevatten misschien niet dezelfde hoeveelheid actieve stof.
• Ander doel. Bij brandwonden of open wonden is de huidbarrière al verstoord. Hoeveel er door de intacte gezichtshuid wordt opgenomen bij een crème, is een andere vraag.

Crème of gel? Het verschil in formule

Als je huid droog is en vocht je doel is, lijkt de textuur ook belangrijk. In een formuleonderzoek gaf een emulsie met 5% centella-extract de gunstigste uitkomst voor huidvochtigheid en barrière; een olie-in-water-emulsie (o/w) verhoogde het vocht significant ten opzichte van een hydrogel met hetzelfde extractpercentage. Het is één kleine studie, maar het praktische nut is logisch: als je droog bent, voelt een crème of lotion vaak prettiger aan dan een gel. Gebruik je liever een lichte gel omdat je vettig bent, dan is dat ook redelijk, maar houd je verwachting voor vocht laag.

Kalmeert het echt bij gevoelige huid?

Het eerlijke antwoord: bij sommige mensen kan het, maar er is weinig goed gecontroleerd bewijs dat dit laat zien. "Gevoelige huid" is al een definitie die per persoon verschilt. Bij de één kan de roodheid komen door een uitgedroogde barrière, bij een ander door rosacea, bij weer een ander door een parfumallergie. Van centella mag je niet verwachten dat het op al die oorzaken hetzelfde werkt.

Toch zijn er situaties waarin proberen redelijk kan zijn:

• Neiging tot droogte en lichte irritatie: Als je spanning voelt na een reiniger of een klimaatwisseling, kan kalmerende moisturizer deel uitmaken van de oplossing.
• Huid die actieve stoffen gebruikt: Bij azelaïnezuur of retinol voor het comfort. Er zijn geen directe gegevens die laten zien dat centella de irritatie van deze producten vermindert.
• Vermoeide barrière: In een eenvoudige crème, samen met ceramide. In een kleine studie gaven de twee vergelijkbare resultaten; verwacht geen superioriteit.
• Vettige en acnegevoelige huid: In een lichte formule kan het als kalmerend middel worden gebruikt; het is geen acnebehandeling. Zie het artikel verzorging van vettige huid.

Weet je niet welk huidtype je hebt, dan is een huidanalyse een goede eerste stap. Als je gevoeligheid vermoedt, kan het ook helpen om het aantal producten tijdelijk te verminderen in plaats van steeds nieuwe producten te proberen.

Wat lees je op het etiket?

• Staat de plantnaam op de lijst? Namen zoals "Centella Asiatica Extract", "Centella Asiatica Leaf Extract" of "Madecassoside". "Cica" op de voorkant is niet genoeg.
• Waar staat het op de lijst? Staat het aan het eind, dan is de concentratie waarschijnlijk laag. Omdat het etiket geen percentage vermeldt, kun je dat niet zeker zeggen.
• Zuivere stof of extract? Madecassoside of asiaticoside als enkele stof geeft een duidelijker beeld, maar in producten voor de huid wordt het gehalte vaak niet vermeld.
• Parfum of etherische olie aanwezig? Voor gevoelige huid, als je het voor kalmering gebruikt, vormt sterk parfum een tegenstelling in een product dat als kalmerend wordt verkocht.
• Hoog alcoholgehalte? Alcohol bovenaan de lijst kan bij gevoelige huid prikken.

Hoe voeg je het aan de routine toe?

1. Test eerst. Op de onderarm of in de elleboogplooi, twee keer per dag, 7-10 dagen. Met plantenextracten herken je het allergierisico het best op die manier.
2. Is het een serum: Na het reinigen en vóór de moisturizer. Is het een crème: als laatste stap na het reinigen, 's ochtends gevolgd door zonnebrandcrème.
3. Één nieuw product tegelijk: Start in dezelfde periode geen andere actieve stof. Komt er een probleem, dan weet je niet welk product de oorzaak is.
4. Geef jezelf tijd voor je oordeel: 2-4 weken observatie is een redelijk beginpunt; dit getal komt meer uit de algemene voorzichtigheidsregel dan uit studies. Neemt de roodheid toe, stop dan meteen.
5. Met andere werkzame stoffen: Het wordt vaak gebruikt samen met zachte ingrediënten zoals niacinamide of ceramide. Er is beperkt specifiek bewijs voor die combinaties.

Voor wie is voorzichtigheid geboden?

Er wordt gemeld dat het bij de aanbevolen dosis niet giftig is en dat bijwerkingen zeldzaam zijn. Bij uitwendig gebruik zijn echter plaatselijke allergische reacties en branderigheid gemeld. Onder de gepubliceerde gevallen was er na ongeveer drie maanden gebruik eczeem van handen en vingers, en een jeukende reactie met blaasjes na 20 dagen gebruik. In een kleine sporenstudie kregen twee personen met allergische dermatitis een reactie zowel bij de centellacrème als bij de placebocrème, dus de oorzaak kan de basis zijn. Kort gezegd kan allergie komen door het extract of door de formule.

• Allergiegeschiedenis: Heb je eerder op plantenextracten of veel cosmetica gereageerd, wees dan voorzichtig.
• Open wond en brandwond: De producten in klinische studies zijn gecontroleerde medische formuleringen. Breng geen cosmetische cica-crème op een open wond aan; vraag je arts of apotheker om advies voor de wond.
• Roodheid door rosacea en eczeem: Cosmetische producten vervangen geen behandeling. Vraag je arts voordat je een nieuw product toevoegt.
• Zwangerschap en borstvoeding: Bij zwangere vrouwen met striemen is in een crèmestudie geen schadelijk effect voor moeder en kind gemeld, maar in die studie bevatte de formule ook andere ingrediënten, en de onderzoekers vragen om meer studies. Specifieke gegevens over borstvoeding zijn schaars. Gebruik je het toch, vraag dan eerst je arts, zeker als het op de borst wordt aangebracht.
• Inname als supplement: Centella als supplement valt buiten dit artikel; begin niet zonder advies van de arts.

Hoe stel je je verwachting bij?

Als je het voor anti-veroudering gebruikt, beslis dan niet voordat je minstens 6 weken hebt gewacht; voor dat doel is er bijna geen zuivere centella-data. Is de roodheid na 4-6 weken nog steeds aanwezig, of prikken al je producten, ga dan naar de dermatoloog. Blijvende roodheid kan een onderliggende oorzaak hebben die je met cosmetica niet oplost.