Centella Asiatica (Cica) Nedir? Yatıştırıcı Bakımda Yeri

Centella ne işe yarar: Cica adıyla da bilinen bu bitkisel özüt, cildi yatıştırmaya, kızarıklık görünümünü azaltmaya ve kuru ciltte nem ile bariyeri desteklemeye yardımcı olabilir. En net veri ise kozmetik kullanımdan değil, yara ve lazer sonrası bakım çalışmalarından gelir. Hassas ciltte kullanımı için kanıt daha sınırlıdır. Bitkisel olması herkes için nazik olduğu anlamına gelmez, nadir de olsa kontakt alerjisi bildirilmiştir.

Centella, cica, gotu kola: Aynı bitkinin adları

Centella asiatica, Asya'da uzun süredir geleneksel olarak kullanılan bir bitkidir. Gotu kola adıyla da bilinir. "Cica" adı ise yara izi anlamına gelen Latince cicatrix sözcüğüyle ilişkilendirilir ve daha çok pazarlama dilinde kullanılır. Ön yüzde "cica" yazıp içerik listesinde bitki adı geçmiyorsa ürünün neye dayandığını sorgula.

Ürünlerdeki etkinin kaynağı olduğu düşünülen maddeler triterpen saponinlerdir. Bitkideki miktarları yetiştiği yere göre büyük farklılık gösterir, toplam saponin oranı %8'e kadar çıkabilir.

Bu son satır önemli. Aynı adla satılan iki özüt çok farklı olabilir. Çalışmalardaki sonuçları rastgele bir "cica kreme" aktarmayı zorlaştıran en büyük sebep budur.

Centella ne işe yarar? Kanıt haritası

Laboratuvar ve hayvan verileri fibroblast uyarımı, kolajen yapımı ve iltihap azaltma yönünde olumlu. İnsan verisi ise azınlıkta ve daha çok özel formülasyonlarla yapılmış. Aşağıda insanda neye dair ne kadar bilgi olduğunu görebilirsin.

Bir derleme klinik çalışmaları açıkça seyrek diye tanımlıyor, daha kapsamlı denemeler istiyor. Yani "yatıştırıcı" sözcüğü bir dereceye kadar destekleniyor, ama "kanıtlanmış bariyer onarıcısı" demek abartı olur.

Laboratuvar sonucu neden kremde aynı çıkmıyor?

Asiatikosidin kolajen ve yara kapanmasını artırdığını gösteren çalışmaların önemli bir kısmı hayvanlarda ya da hücre kültüründe yapılmış. Örneğin diyabetli sıçanlarda %0,4 asiatikosid gecikmiş yara iyileşmesini hızlandırmış. Bu sonucu bir yüz kremine taşımayı üç şey zorlaştırıyor:

• Özüt standart değil. Çoğu çalışmada kullanılan özüt ayrıntılı tanımlanmıyor, bitkideki bileşen oranı da yetiştiği yere göre değişiyor.
• Oran bilinmiyor. Klinik çalışmalardaki %7 özüt ya da standart jel ile raftaki krem aynı miktarda aktif taşımayabilir.
• Hedef farklı. Yanık ya da açık yarada derinin bariyeri zaten bozuktur. Sağlam yüz derisine sürülen kremde ne kadar geçiş olduğu ayrı bir sorudur.

Krem mi, jel mi? Formül farkı

Kuru cilt ve nem hedefin varsa kıvam da önemli görünüyor. Bir kozmetik formül çalışmasında %5 centella özütlü emülsiyon, cilt nemi ve bariyer açısından en olumlu sonucu vermiş, yağ içinde su değil su içinde yağ tipi emülsiyon aynı oranda özüt içeren hidrojele göre nemi anlamlı biçimde artırmış. Tek ve küçük bir çalışma olsa da pratik karşılığı mantıklı: Kuruysan jel yerine krem ya da losyon formu daha rahat hissettirebilir. Yağlı ciltte hafif jel tercih ediyorsan bu da makul, yalnız nem beklentini düşük tut.

Hassas ciltte gerçekten yatıştırır mı?

Dürüst cevap: Bazı kişilerde olabilir, ama bunu gösteren iyi kontrollü çalışma çok az. "Hassas cilt" zaten kişiden kişiye değişen bir tanım. Bir kişide kızarıklığın sebebi kurumuş bariyer olabilir, başka birinde rozasea, başka birinde parfüm alerjisi. Centellanın bunların hepsine aynı şekilde etki etmesi beklenemez.

Yine de denemek makul olabilecek durumlar var:

• Kuruluğa ve hafif tahrişe yatkınlık: Temizleyici ya da hava değişimi sonrası gerginlik yaşıyorsan yatıştırıcı nemlendiricinin bir parçası olarak düşünülebilir.
• Etken kullanan cilt: Azelaik asit ya da retinol gibi etkenleri kullanırken konfor için. Centellanın bu ürünlerin tahrişini azalttığını gösteren doğrudan veri yok.
• Bariyeri yorulmuş cilt: Sade bir krem içinde, seramid ile birlikte. Küçük çalışmada ikisi benzer sonuç verdi, üstünlük bekleme.
• Yağlı ve sivilceye yatkın cilt: Hafif bir formülde yatıştırıcı olarak kullanılabilir, sivilce tedavisi değildir. Yağlı cilt bakımı yazısına bak.

Kendi cilt tipini bilmiyorsan cilt analizi iyi bir ilk adım. Hassasiyet düşünüyorsan sürekli yeni ürün denemek yerine bir süre ürün sayısını azaltmak da çoğu zaman fark yaratır.

Etiketten ne okumalı?

• Bitki adı listede mi? "Centella Asiatica Extract", "Centella Asiatica Leaf Extract" ya da "Madecassoside" gibi adlar. Ön yüzdeki "cica" yetmez.
• Listede nerede? Sonlarda ise oran muhtemelen düşüktür. Etiket yüzde vermediği için kesin konuşamazsın.
• Saf bileşen mi, özüt mü? Madekasosid ya da asiatikosid tek bileşen olarak daha net bir şey söyler, ama cilde sürülen ürünlerde oran çoğu zaman belirtilmez.
• Parfüm ve esansiyel yağ var mı? Hassas cilt için alıyorsan yatıştırıcı olarak satılan bir üründe yoğun parfüm tezat oluşturur.
• Alkol oranı yüksek mi? Listenin başındaki alkol hassas ciltte batabilir.

Rutine nasıl eklenir?

1. Önce dene. Kol içinde ya da dirsek kıvrımında, günde iki kez, 7-10 gün. Bitki özütleriyle alerji riskini en çok burada yakalarsın.
2. Serumsa: Temizlikten sonra, nemlendiriciden önce. Kremse temizlikten sonra son adım olarak, sabah üzerine güneş kremi.
3. Tek yeni ürün: Aynı dönemde başka etken başlatma. Bir sorun çıkarsa hangisinden olduğunu anlayamazsın.
4. Karar için zaman tanı: 2-4 hafta gözlem için makul bir başlangıç noktasıdır, bu rakam çalışmalardan çok genel temkin kuralından türetilmiştir. Kızarıklık artarsa beklemeden bırak.
5. Diğer etkenlerle: Niacinamide ya da seramid gibi nazik içeriklerle birlikte kullanılması yaygındır. Bu eşleşmelere özgü üstünlük verisi sınırlıdır.

Kimlerde dikkatli olmalı?

Önerilen dozda toksik olmadığı ve yan etkilerin nadir olduğu belirtilir. Ancak dış kullanımda lokal alerjik reaksiyon ve yanma bildirilmiştir. Yayımlanmış olgular arasında yaklaşık üç aylık kullanımdan sonra el ve parmak egzaması, 20 günlük kullanımdan sonra kaşıntılı kabarcıklı reaksiyon var. Küçük bir iz çalışmasında alerjik dermatit görülen iki kişide tepki hem centellalı hem plasebo kremde olmuş, yani sebep baz içerik olabilir. Kısaca alerji, özütten ya da formülden kaynaklanabilir.

• Alerji öyküsü: Bitki özütlerine ya da çok sayıda kozmetiğe tepki verdiysen dikkatli ol.
• Açık yara ve yanık: Klinik çalışmalardaki ürünler kontrollü tıbbi formülasyonlardır. Kozmetik cica kremini açık yaraya sürme, yara için hekime ya da eczacına danış.
• Rozasea ve egzama: Kozmetik ürün tedavinin yerini tutmaz. Yeni ürün eklemeden önce hekimine sor.
• Hamilelik ve emzirme: Hamilelerde çatlak üzerine bir krem çalışmasında anne ve bebekte zararlı etki bildirilmemiş, ancak bu çalışmada formül başka içerikleri de barındırıyordu, araştırmacılar da daha fazla çalışma istiyor. Emzirmeye özel veri az. Kullanacaksan önce hekimine danış, özellikle göğüs bölgesine sürülecekse.
• Ağızdan kullanım: Takviye olarak alınan centella bu yazının konusu değil, hekim önerisi olmadan başlama.

Beklentini nasıl ayarlamalısın?

Yaşlanma karşıtı bir amaçla kullanıyorsan en az 6 hafta beklemeden karar verme, ama bu amaçla da saf centella verisi yok denecek kadar az. Kızarıklık 4-6 haftadan sonra hâlâ yerindeyse ya da ürünlerin hepsi batıyorsa dermatoloğa görün. Kalıcı kızarıklığın altında yatan bir durum olabilir ve bu kozmetikle çözülmez.