Wat is vitamine C, waarvoor dient het? Ascorbinezuur en derivaten

De antioxiderende kracht en het snel bederven van L-ascorbinezuur komen uit dezelfde chemische eigenschap: het geeft gemakkelijk een elektron af. Wanneer het dat aan een vrije radicaal geeft, beschermt het de cel; wanneer het dat aan zuurstof in de lucht geeft, verliest het serum zijn kracht. Het menselijk lichaam kan deze vitamine niet zelf maken en moet die uit voeding halen. Voor de keuze van een serum en de ochtendroutine kun je de gids over vitamine C-serum raadplegen; hier gaat het over het molecuul zelf.

Waar bewaart de huid vitamine C?

In de huid zit vitamine C vooral in de bovenste laag, de epidermis. De hoeveelheid is 2-5 keer hoger dan in de onderliggende dermis. Hoewel de metingen per studie ongeveer 10 keer verschillen, wordt het verschil consequent gemeld. Het molecuul komt de cel binnen via twee transporteiwitten (SVCT1 en SVCT2) die samen met natrium werken; beide zitten in epidermiscellen. UV-straling verlaagt het gehalte in de huid.

"Via voeding of via de huid?" Over deze vraag lopen de meningen uiteen. Een overzicht stelt dat voeding het huidgehalte verhoogt bij mensen met een laag gehalte, en dat een product dat op de huid wordt gesmeerd weinig extra toevoegt als het bloedgehalte al verzadigd is. Een studie vond dat 3 gram supplement per dag het gehalte in huidcellen na 6 weken verdubbelde; dit is geen doseringsadvies, maar een meetvoorwaarde. Metingen op varkenshuid laten zien dat een serum met lage pH het huidgehalte verhoogt, en dat na stoppen met smeren dat gehalte afneemt met een halfwaardetijd van ongeveer 4 dagen. Omdat er bij menselijke huid geen sterke vergelijking is om deze vraag te beantwoorden, is het beter de twee niet als elkaars vervanging te zien.

Rol bij de aanmaak van collageen

Vitamine C is de hulpmolecule van de twee enzymen (prolyl- en lysylhydroxylase) die een hydroxylgroep toevoegen aan de aminozuren proline en lysine in de collageen-ketens. Zonder deze stap kan de drievoudige collageenhelix niet stabiel blijven bij lichaamstemperatuur. Het duidelijkste voorbeeld van een tekort is scheurbuik: de huid wordt broos, het tandvlees bloedt, haren krullen als een kurkentrekker en wonden genezen traag.

Zijn rol beperkt zich niet tot deze enzymen. In laboratoriumdata verhoogt vitamine C de aflezing van collageengenen, stabiliseert het de boodschapper voor type I en III collageen, en vermeerdert het een eiwit dat het collageenafbrekende enzym MMP-1 remt. Het onderdrukt ook de aanmaak van elastine in het laboratorium. Dit versterkt de biologische onderbouwing, maar bewijst op zichzelf niet dat een serum van dezelfde omvang werkt.

Welk effect is er bij mensen gemeten?

De afstand tussen mechanisme en klinisch resultaat is niet bij elke rij hetzelfde. Kijk bij het lezen van de tabel naar de laatste kolom. Houd voor de verwachte tijdsduur ook rekening met het feit dat voor de meeste anti-verouderingsproducten minstens 6 weken nodig zijn voor effect.

Wat doet het als antioxidant, en wat niet?

Vitamine C is de antioxidant die het meest in de menselijke huid voorkomt en neutraliseert vrije radicalen door elektronen af te geven. Omdat het in water oplosbaar is, werkt het in de waterige delen van de cel; wanneer vitamine E, dat de vetachtige membranen beschermt, is geoxideerd, herstelt het ook dat. Deze taakverdeling verklaart waarom mengformules worden onderzocht: in varkenshuid verhoogden 15% vitamine C en 1% vitamine E de UV-beschermingsfactor met ongeveer 4 keer, en toen 0,5% ferulinezuur werd toegevoegd, bereikte die waarde 8 keer.

Het kan UV-straling niet tegenhouden, daarom heeft het geen SPF-waarde. Volgens één meting kan zonnecrème ongeveer 55% van de door UV ontstane vrije radicalen tegenhouden. Een antioxidant kan dit gat helpen dichten, maar het vervangt geen zonnecrème. Een product met breed spectrum en minstens SPF 30 blijft nodig, en moet elke 2 uur en na zweten of zwemmen opnieuw worden aangebracht.

Waarom is L-ascorbinezuur zo instabiel?

Het molecuul dat in contact komt met zuurstof, wordt eerst omgezet in dehydroascorbinezuur en kleurt de oplossing geel. Licht, warmte en metaalionen versnellen het proces. In de levende cel kan glutathion deze geoxideerde vorm weer terugzetten; in een flesje is die steun er niet.

De regel over een lage pH komt ook uit de scheikunde. Wanneer het molecuul een elektrische lading draagt, heeft het moeite om door het vetachtige milieu van de stratum corneum te komen. Zodra de pH onder 3,5 zakt, verbeteren zowel de doordringing als de stabiliteit. Het effect neemt niet eindeloos toe met een hoger gehalte: boven 20% zie je geen extra winst, maar kan de irritatie toenemen. De ondergrens is omstreden. Een overzicht noemt 8% als minimum voor biologische betekenis, terwijl kleine studies bij mensen ook positieve resultaten meldden bij 3-5%. Hoe je de kleur interpreteert en hoe je het bewaart, staat uitgebreid in het gidsartikel.

Om de doordringing te verhogen zijn ook nanodeeltjes, meerlaagse microemulsies, ultrageluid en iontoforese onderzocht. Er zijn studies over gebruik samen met laser en microdermabrasie. Al deze studies zijn klein en niet onderling vergeleken; de term "geavanceerde drager" is op zichzelf dus geen bewijs van werkzaamheid.

Derivaten: wat geef je op voor stabiliteit?

Fabrikanten proberen deze instabiliteit op te lossen door een ander onderdeel aan het molecuul te binden. De winst is houdbaarheid; de prijs is dat het eerst in de huid moet worden omgezet naar ascorbinezuur. De omzettingssnelheid is voor de meeste derivaten niet goed bekend.

Het woord "vitamine C" op de voorkant zegt daarom op zichzelf niets. Voor L-ascorbinezuur geleerde percentages en resultaten kunnen niet één-op-één naar derivaten worden overgenomen.

Wat zijn de bijwerkingen, en wie moet voorzichtig zijn?

De meeste mensen gebruiken vitamine C zonder problemen. Branderigheid, roodheid en droogheid komen zelden voor; droogheid kan met een vochtinbrengende crème afnemen. Een geoxideerd product kan de huid licht geel kleuren en vlekken op kleding achterlaten. Heel zelden zijn urticaria en erythema multiforme gemeld. Wees voorzichtig rond de ogen.

Een lage pH kan op gevoelige huid, of bij rosacea of eczeem, meer branden. Test het nieuwe serum in dat geval eerst op de binnenkant van de arm of in de elleboogplooi, twee keer per dag, gedurende 7-10 dagen, en overleg vóór het begin met je dermatoloog. Een hoog gehalte is op zich geen doel; een product dat je regelmatig kunt volhouden, werkt beter.