Wat is melasma? Triggers en let op in de verzorging

Wat is melasma: een langdurig pigmentprobleem, meestal in het gezicht, met symmetrische bruine of grijsbruine vlekken aan beide kanten. Het is onschadelijk en wordt niet kanker, maar het is hardnekkig en kan terugkomen. De sterkste triggers zijn zonlicht, zichtbaar licht en hormonen zoals oestrogeen en progesteron. De diagnose moet door de dermatoloog worden gesteld, omdat andere vlekken en sommige huidkankers er ook op kunnen lijken. Cosmetische producten behandelen melasma niet; ze gaan hooguit samen met strikte zonbescherming en helpen de huid niet te irriteren.

Wat is melasma en hoe ziet het eruit?

Bij melasma produceren pigmentcellen te veel melanine. De vlekken zijn vlak, de randen vaak onregelmatig, en de kleur kan variëren van lichtbruin tot donkerbruin of blauwachtig grijs. Ze doen geen pijn en jeuken niet. Soms gaat er lichte roodheid mee. De verdeling helpt de arts het beeld te beschrijven:

In de volksmond wordt het ook 'zwangerschapsmasker' genoemd. Het begint meestal tussen 20-40 jaar; ongeveer 90% van de gevallen betreft vrouwen, maar het komt ook bij mannen voor. Het komt vaker voor bij mensen die gemakkelijk bruinen of van nature een getinte huid hebben. Een familiegeschiedenis is ook gebruikelijk: afhankelijk van de bron wordt bij een derde tot meer dan de helft van de patiënten een familiegeschiedenis gemeld.

Zon: niet alleen UV, ook zichtbaar licht

De relatie van melasma met de zon is sterk en beperkt zich niet tot ultraviolet licht. Ook zichtbaar licht stimuleert melanineproductie en kan melasma verergeren, vooral bij een donkere huid. Daarom is een gewone crème zonder kleur niet altijd voldoende. Zelfs na een goed resultaat kan pigment terugkeren met de zomerzon.

• Gekleurde zonnecrème: crèmes met ijzeroxide bieden extra bescherming tegen zichtbaar licht. In een gerandomiseerde studie van ongeveer 5 maanden zagen mensen die deze crème gebruikten minder toename van vlekken dan mensen die een kleurloze crème gebruikten.
• SPF-regel: gebruik elke dag een breed spectrum product met minstens SPF 30, ook op bewolkte dagen. Breng het elke 2 uur opnieuw aan, en direct na zweten of zwemmen.
• Fysieke bescherming: een hoed met brede rand, een UV-beschermende zonnebril en schaduw zoeken vullen de tekortkomingen van zonnecrème aan.
• Zonnebank: verergert melasma en kan het effect van de behandeling verminderen.

Voor het verschil tussen filters zie het artikel minerale en chemische zonnecrème, en voor waarom je het in de winter niet moet laten liggen, zie zonnecrème in de winter. LED-schermen staan ook op de lijsten van triggers, maar de werkelijke bijdrage van dagelijks schermgebruik is onduidelijk. Voordat je je routine aanpast voor het scherm, is het verstandiger eerst de bescherming tegen daglicht goed te regelen.

Hormoonverband

Het verband met hormonen is belangrijk, maar niet de enige verklaring. Zwangerschap en hormoongebruik spelen een rol bij ongeveer een kwart van de getroffen vrouwen. Dat betekent dat je melasma ook kunt krijgen zonder zwanger te zijn en zonder hormonen te gebruiken.

Als de vlek na de bevalling niet verdwijnt, of als hij begon buiten de zwangerschap, is dat een reden om direct naar de dermatoloog te gaan.

Andere triggers

• Irriterende producten: producten die prikken of branden kunnen de vlek donkerder maken.
• Geparfumeerde zeep, cosmetica en verzorgingsproducten: sommige kunnen een reactie veroorzaken in combinatie met zon.
• Stress: wordt genoemd als trigger.
• Sommige geneesmiddelen: een deel van de anti-epileptica, geneesmiddelen die de huid lichtgevoelig maken, en nieuwe gerichte kankermedicijnen kunnen worden genoemd. Stop deze geneesmiddelen niet zelf.

Waarom is een dermatoloog nodig?

Niet elke symmetrische vlek in het gezicht is melasma. Tot de vergelijkbare aandoeningen behoren postinflammatoire pigmentatie, zonnevlek, geneesmiddelgerelateerde pigmentatie en aangeboren vlekken. Sommige huidkankers kunnen melasma ook imiteren. Een juiste diagnose is belangrijk, omdat een verkeerd product de vlek kan verdiepen, en vroeg behandelen maakt de therapie makkelijker: naarmate het langer duurt, kan de respons afnemen.

Als ruwe richtlijn kun je het volgende bekijken: melasma veroorzaakt meestal symmetrische vlekken aan beide kanten. Zonnevlekken hebben duidelijke randen, komen enkelvoudig of in clusters voor en blijven het hele jaar. Postinflammatoire pigmentatie verschijnt op de plek van eerdere acne of een wond. Dit onderscheid wordt thuis niet definitief vastgesteld; het helpt alleen om wat je aan de arts vertelt scherper te maken.

Bij het onderzoek wordt de huid bekeken, indien nodig met een Woodlamp (UV-lamp) of een dermatoscoop. Bij twijfel kunnen aanvullende onderzoeken worden voorgesteld, zoals een biopsie of schildklierbloedonderzoek. Schrijf van tevoren op welke anticonceptiemethode je gebruikt, je zwangerschapsplannen, je medicijnen en de producten die je op je gezicht smeert; de arts zal daar naar vragen.

Situaties waarin je direct moet langsgaan

• De vlek is eenzijdig, duidelijk onregelmatig of groeit snel.
• Er is een verhevenheid, bloeding, korst of wond in het gebied.
• Dezelfde vlek toont verschillende kleuren, zoals zwart, rood of blauw.
• Er is jeuk, pijn of branderigheid. Melasma veroorzaakt meestal geen pijn of jeuk, daarom wijzen deze symptomen op een andere oorzaak.
• De verdonkering begon na een nieuw geneesmiddel.
• Het begon buiten de zwangerschap en gaat gepaard met vermoeidheid, plotselinge gewichtsveranderingen of menstruatieonregelmatigheid.
• Het uiterlijk beïnvloedt duidelijk je stemming, je sociale leven of je zelfvertrouwen.

De diepte van het pigment bepaalt het resultaat

Je hoeft dit onderscheid zelf niet te maken, maar het is belangrijk voor de verwachtingen: dezelfde crème kan bij twee mensen verschillende resultaten geven.

Opties die de arts kan voorstellen

Bij de behandeling van melasma worden vaak meerdere methoden gecombineerd. Het grootste deel daarvan is op recept; welke, in welke dosering en hoe lang, beslist de arts.

• Drievoudige combinatiecrème: bevat hydrochinon, tretinoïne en een middelsterk corticosteroïd. Het wordt genoemd als de sterkste lokale optie; bij 60-80% van de gevallen is opheldering of verbetering gemeld.
• Enkele of dubbele crèmes: hydrochinon, tretinoïne en een licht corticosteroïd kunnen samen of apart worden gebruikt. Ze kunnen dermatitis veroorzaken, daarom mogen ze niet lang zonder medische controle worden gebruikt.
• Mildere opties: azelaïnezuur, kojinezuur, vitamine C en cysteamine. Azelaïnezuur kan prikken.
• Tranexaminezuur: er zijn vormen om te smeren of in te nemen. Heb je een geschiedenis van bloedstolsels, dan moet je dat altijd aan de arts vertellen.
• Procedures: chemische peeling, laser, lichttherapie en microneedling worden als aanvulling overwogen. Ze kunnen melasma verergeren of nieuw pigment veroorzaken, en het risico op terugkeer is hoog. Ze moeten alleen door een ervaren arts en in combinatie met medicatie worden gepland.

Zelfs met een behandelplan is het resultaat meestal binnen 3-12 maanden zichtbaar; bij oude melasma kan het langer duren.

Let op bij de verzorging

Het doel van cosmetische verzorging is niet genezen, maar voorkomen dat de huid reageert en zonnebescherming vol te houden. Verwacht niet dat een verhelderend serum alleen melasma wegneemt.

1. Houd het simpel. Kies een geurvrije reiniger en een vochtinbrengende crème die niet prikt. Prikken of branden kan de vlek donkerder maken.
2. Test een nieuw product. Breng het eerst twee keer per dag gedurende 7-10 dagen aan op de binnenkant van de arm of in de elleboogplooi; zonder problemen ga je naar het gezicht.
3. Wrijf niet. Harde peeling, scherpe korrelproducten en borstels kunnen de vlek verergeren door irritatie. Voeg peeling niet aan je routine toe zonder de arts te raadplegen.
4. Let op de volgorde. Breng het door de arts voorgeschreven middel eerst aan, daarna de zonnecrème en als laatste de make-up.
5. Gebruik make-up. Concealer is een praktisch hulpmiddel om vlekken te verbergen tijdens de behandeling.

Voorbeeld van een ochtendroutine

De onderstaande volgorde is geen recept, maar een startpunt afgeleid van algemene regels. Heeft je arts een ander plan gegeven, volg dat dan.

• Was je gezicht met een geurvrije, zachte reiniger en dep het droog zonder te wrijven.
• Breng het product aan dat je arts heeft voorgesteld, als je dat hebt.
• Gebruik een lichte vochtinbrengende crème.
• Breng een breed spectrum zonnecrème met ijzeroxide en gekleurd aan op je gezicht en hals.
• Neem een product voor onderweg mee om bij te smeren, en vergeet je hoed niet.

Tijdens zwangerschap en borstvoeding

In deze periode is zonbescherming het belangrijkste hulpmiddel. Crèmes met minerale filters en ijzeroxide kunnen worden gekozen. In deze periode wordt geen retinoïde gebruikt; overleg met je arts. Begin ook niet op eigen houtje met andere actieve stoffen zoals hydrochinon; ga door met producten die de arts heeft goedgekeurd. Na de bevalling wordt de vlek vaak minder. Bespreek met je arts wanneer behandeling moet beginnen; blijven de vlekken bestaan, laat je dan opnieuw onderzoeken zonder te wachten tot het borstvoeden is gestopt.

Veelvoorkomende misverstanden over melasma

• Het komt alleen bij zwangere vrouwen voor. Nee. Het kan ook voorkomen bij niet-zwangere vrouwen en bij mannen. Mannen vormen ongeveer een tiende van de gevallen.
• Het verdwijnt altijd na de bevalling. Het verdwijnt meestal, maar niet bij iedereen. Bij sommige mensen duurt het jaren.
• Het wordt kanker. Nee, melasma is geen kanker en wordt er niet van. Maar omdat sommige huidkankers erop kunnen lijken, is de diagnose belangrijk.
• In de winter is geen zonnecrème nodig. Wel nodig. Ook op bewolkte en korte dagen blijft het licht aanwezig; de bescherming geldt elk seizoen.
• Met laser is het in één keer weg. Dat niet. Deze methoden kunnen de situatie bij sommige mensen verergeren, en het risico op terugkeer is hoog.

Wat kun je verwachten?

Melasma moet niet worden gezien als een probleem dat eenmaal wordt opgelost en niet meer terugkomt. Het kan vanzelf verdwijnen, maar het kan ook jaren aanhouden en blijven ondanks behandeling. Langdurige bescherming is daarom een onderdeel van de behandeling. Als je in de zomer een lichte verdonkering ziet, is dat meestal geen mislukking, maar de aard van melasma. Het is nuttig de arts vóór de zomer naar een controleplan te vragen.