Wat is menthol, is het schadelijk? Hoe ontstaat het koelgevoel?

In shampoo, scheerproduct of pijnzalf is de koelte die je voelt geen temperatuurverandering maar een zenuwsignaal. Menthol, dat van nature in muntsoorten voorkomt en ook synthetisch wordt gemaakt, staat op het etiket als Menthol en wordt toegevoegd voor geur en frisheid. Het bindt aan de receptor TRPM8 in de koudedetecterende zenuwuiteinden van de huid. Deze receptor gaat normaal open bij koude, en menthol opent hem op dezelfde manier. Het brein leest het signaal als 'koud', terwijl de huid op dat moment misschien niet koeler is geworden.

Waarom is koud voelen niet hetzelfde als afkoelen?

Dit verschil is gemeten. Bij 12 personen die in de hitte liepen, voelden ze zich na het aanbrengen van een 4% mentholgel koeler, maar de stijging van de lichaamstemperatuur was groter (0,7 en 0,4 °C) en het zweten nam af. Het lijkt alsof het lichaam het gevoel 'ik ben afgekoeld' gelooft en de afkoelreactie verlaagt. In een andere studie verhoogde 4% menthol de doorbloeding van de huid duidelijk. De huid kan dus tegen het gevoel in werken.

De laatste zin is belangrijk. Een mentholshampoo verfrist de hoofdhuid, maar dat betekent niet dat de roos is verminderd of dat de hoofdhuid gezond is.

Wat doet het verder voor de huid?

In een klein onderzoek bij 18 personen verminderde menthol de met histamine opgewekte jeuk niet en veranderde het de pijndrempels niet. Op de plek waar menthol werd aangebracht nam het waterverlies uit de huid toe; onderzoekers duidden dit als een irriterend effect. Bij zeer hoge concentraties keert het zich om: 40% menthol wordt in pijnonderzoek als model gebruikt omdat het bij mensen koudepijn en een verhoogde pijngevoeligheid veroorzaakt. Lees het brandende gevoel niet als 'het werkt'.

Is menthol schadelijk, wie moet oppassen?

Kort gezegd: bij een lage concentratie in een product dat wordt afgespoeld hebben de meeste mensen geen problemen, maar het past niet bij elke huid.

• Gevoelige huid en rosacea: Als je vaak rood wordt, maak producten met menthol, munt en kamfer niet je eerste keuze. Je vindt de triggers op de pagina rosacea.
• Baby's en jonge kinderen: Breng producten met muntolie en menthol niet op het gezicht en rond de neus aan; er zijn ademhalingsproblemen gemeld. Het artikel etherische oliën behandelt deze groep ook apart.
• Pijncrèmes: In de VS werden in 2012 43 chemische brandwonden gemeld door vrij verkrijgbare pijncrèmes. De meeste tweede- en derdegraads brandwonden hingen samen met producten met alleen menthol of met meer dan 3% menthol gecombineerd met meer dan 10% methylsalicylaat. Het is zeldzaam, maar breng het niet aan op beschadigde huid en bedek het niet met strak verband of warmte.
• Allergie: In de EU is menthol met de regeling 2023 op de lijst van geurallergenen gekomen die apart vermeld moeten worden. De grens is 0,001% in een product dat op de huid blijft en 0,01% in een product dat wordt afgespoeld. Dit is geen verbod, maar bedoeld zodat iemand met een allergie het kan zien. Test het nieuwe product op de binnenkant van de arm of de elleboogplooi, twee keer per dag, gedurende 7-10 dagen.

Als het brandende gevoel na enkele minuten niet overgaat, spoel het product af en gebruik het niet meer. Krijg je blaren of brandwonden op de plek waar je het aanbrengt, of begint het ademen moeilijk te gaan, ga dan naar de arts.