Melazma Nedir? Tetikleyiciler ve Bakımda Dikkat Edilecekler

Melazma nedir: Yüzde, çoğunlukla iki yanda simetrik kahverengi ya da gri kahve yamalarla görülen, uzun süreli bir pigment sorunudur. Zararsızdır ve kansere dönüşmez, ama inatçıdır, tekrar edebilir. En güçlü tetikleyiciler güneş ışığı, görünür ışık ve östrojen ile progesteron gibi hormonlardır. Tanıyı dermatoloğun koyması gerekir, çünkü başka lekeler ve bazı cilt kanserleri de benzer görünebilir. Kozmetik ürünler melazmayı tedavi etmez, en fazla sıkı güneş korumasına eşlik eder ve cildi tahriş etmemeye yardımcı olur.

Melazma nedir, nasıl görünür?

Melazmada pigment hücreleri fazla melanin üretir. Lekeler düz, sınırları çoğu zaman düzensizdir, renk açık kahveden koyu kahveye ya da mavimsi griye değişebilir. Ağrı ve kaşıntı yapmaz. Bazen hafif kızarıklık eşlik edebilir. Yerleşim düzeni, hekimin tabloyu tanımlamasına yardımcı olur:

Halk arasında "gebelik maskesi" olarak da anılır. Genellikle 20-40 yaşları arasında başlar ve vakaların yaklaşık %90'ı kadındır, ama erkeklerde de görülür. Kolay bronzlaşan ya da doğal olarak esmer tenli kişilerde daha sıktır. Ailede benzer öykü de yaygındır: Kaynağa göre hastaların üçte biri ile yarısından fazlası arasında değişen oranlarda aile öyküsü bildirilir.

Güneş: Yalnız UV değil, görünür ışık da

Melazmanın güneşle ilişkisi güçlüdür ve yalnızca morötesi ışınla sınırlı değildir. Görünür ışık da melanin üretimini uyarır, özellikle esmer tenlerde melazmayı kötüleştirebilir. Bu yüzden renksiz standart bir krem tek başına her zaman yetmeyebilir. İyi bir sonuçtan sonra bile yaz güneşiyle pigment geri dönebilir.

• Renkli güneş kremi: Demir oksit içeren renkli kremler görünür ışığa karşı ek koruma sağlar. Yaklaşık 5 ay süren randomize bir çalışmada bu kremi kullananlarda renksiz krem kullananlara göre leke artışı daha az görüldü.
• SPF kuralı: Geniş spektrumlu, en az SPF 30 bir ürünü her gün, bulutlu havada da kullan. Her 2 saatte bir, terlediğinde ya da yüzdüğünde hemen tazele.
• Fiziksel korunma: Geniş kenarlı şapka, UV korumalı gözlük ve gölge kremin eksiklerini kapatır.
• Solaryum: Melazmayı kötüleştirir ve tedavinin etkisini azaltabilir.

Filtrelerin farkı için mineral ve kimyasal güneş kremi yazısına, kış aylarında neden bırakmaman gerektiği için kışın güneş kremi yazısına bakabilirsin. LED ekranlar da tetikleyici listelerinde geçiyor, ama günlük ekran kullanımının gerçek payı net değil. Ekran için rutinini değiştirmeden önce gün ışığı korumasını oturtmak daha mantıklıdır.

Hormon ilişkisi

Hormonlarla bağlantı önemli, ama tek açıklama değil. Hamilelik ve hormon kullanımı, etkilenen kadınların yaklaşık dörtte birinde rol oynar. Yani hamile olmayan ve hormon kullanmayan birinde de melazma görülebilir.

Doğum sonrası leke solmazsa ya da hamilelik dışında başladıysa bu doğrudan dermatoloğa gitmek için bir gerekçedir.

Diğer tetikleyiciler

• Tahriş eden ürünler: Batan ya da yanma yapan ürünler lekeyi koyulaştırabilir.
• Parfümlü sabun, kozmetik ve bakım ürünleri: Bazıları güneşle birleşince tepki yaratabilir.
• Stres: Tetikleyiciler arasında anılır.
• Bazı ilaçlar: Nöbet ilaçlarının bir kısmı, ışığa duyarlılık yapan ilaçlar ve yeni hedefe yönelik kanser ilaçları sayılabilir. Bu ilaçları kendi başına kesme.

Neden mutlaka dermatolog gerekir?

Yüzdeki her simetrik leke melazma değildir. Benzer görünen durumlar arasında iltihap sonrası leke, güneş lekesi, ilaç kaynaklı pigment ve doğuştan lekeler var. Bazı cilt kanserleri de melazmayı andırabilir. Yanlış ürün lekeyi derinleştirebileceği için tanı önemlidir ve erken başvuru tedaviyi kolaylaştırır: Süre uzadıkça yanıt azalabilir.

Kabaca ayırt etmek için şunlara bakılabilir: Melazma çoğunlukla iki yanda simetrik yamalar yapar. Güneş lekesi sınırları belli, tek tek ya da küme hâlinde görülür ve yıl boyu kalır. İltihap sonrası leke ise önceki sivilce ya da yaranın yerinde çıkar. Bu ayrım evde kesinleşmez, yalnız hekime anlatacaklarını netleştirir.

Muayenede cilde bakılır, gerekirse Wood lambası (mor ötesi ışıklı lamba) ya da dermatoskop kullanılır. Bir şüphe varsa biyopsi, tiroit tahlili gibi ek incelemeler önerilebilir. Giderken kullandığın doğum kontrol yöntemini, hamilelik planını, ilaçlarını ve yüzüne sürdüğün ürünleri not al, hekim bunları soracaktır.

Hemen başvurman gereken durumlar

• Leke tek taraflı, belirgin şekilde düzensiz ya da hızla büyüyor.
• Bölgede kabarıklık, kanama, kabuklanma ya da yara var.
• Aynı lekede siyah, kırmızı, mavi gibi farklı renkler görülüyor.
• Kaşıntı, ağrı ya da yanma eşlik ediyor. Melazma genellikle ağrı ve kaşıntı yapmaz, bu yüzden bu belirtiler başka bir nedeni düşündürür.
• Yeni bir ilaçtan sonra koyulaşma başladı.
• Hamilelik dışında başladı, yanında yorgunluk, ani kilo değişimi ya da adet düzensizliği var.
• Görünüm ruh hâlini, sosyal hayatını ya da özgüvenini belirgin biçimde etkiliyor.

Pigmentin derinliği sonucu belirler

Bu ayrımı kendi başına yapman gerekmiyor, ama beklenti açısından önemlidir: Aynı krem iki kişide farklı sonuç verebilir.

Hekimin önerebileceği seçenekler

Melazma tedavisinde çoğu zaman birden fazla yöntem birleştirilir. Bunların büyük kısmı reçetelidir, hangisinin, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına hekimin karar verir.

• Üçlü kombinasyon krem: Hidrokinon, tretinoin ve orta güçte bir kortizon içerir. En güçlü topikal seçenek olarak anılır, vakaların %60-80'inde temizlenme ya da düzelme bildirilmiştir.
• Tek ya da ikili kremler: Hidrokinon, tretinoin ve hafif kortizon birlikte ya da ayrı kullanılabilir. Dermatit yapabilirler, bu yüzden hekim takibi olmadan uzun süre sürülmemelidir.
• Daha nazik seçenekler: Azelaik asit, kojik asit, C vitamini ve sisteamin. Azelaik asit batma yapabilir.
• Traneksamik asit: Sürülen ya da ağızdan alınan biçimleri var. Pıhtı öyküsü varsa hekime mutlaka söylenir.
• İşlemler: Kimyasal peeling, lazer, ışık tedavisi, mikro iğneleme gibi yöntemler ek olarak düşünülür. Melazmayı kötüleştirebilir ya da yeni pigment yaratabilirler ve tekrar riski yüksektir. Yalnız deneyimli bir hekim tarafından, ilaçla birlikte planlanmalıdır.

Tedavi planıyla bile sonuç genellikle 3-12 ay içinde görülür, eski melazmalarda daha uzun sürebilir.

Bakımda dikkat edeceğin noktalar

Kozmetik bakımın amacı tedavi değil, cildin tepki vermesini önlemek ve güneş korumasını sürdürülebilir kılmaktır. Bir aydınlatıcı serumun tek başına melazmayı silmesini bekleme.

1. Sade kal. Parfümsüz, batmayan temizleyici ve nemlendirici seç. Batma ya da yanma lekeyi koyulaştırabilir.
2. Yeni ürünü sına. Önce kol içine ya da dirsek kıvrımına günde iki kez, 7-10 gün sür, sorun yoksa yüze geç.
3. Ovma. Sert peeling, keskin taneli ürünler ve fırçalar tahriş yoluyla lekeyi artırabilir. Peelingi hekimine danışmadan rutine ekleme.
4. Sıraya dikkat et. Hekimin verdiği ilacı önce, ardından güneş kremini, en son makyajı uygula.
5. Makyajı kullan. Kapatıcı makyaj, tedavi sürerken lekeleri gizlemek için pratik bir yardımcıdır.

Örnek sabah düzeni

Aşağıdaki sıra bir reçete değil, genel kurallardan türetilmiş bir başlangıç noktasıdır. Hekimin farklı bir plan verdiyse ona uy.

• Parfümsüz, nazik bir temizleyiciyle yıka, ovmadan kurula.
• Varsa hekimin önerdiği ürünü sür.
• Hafif bir nemlendirici kullan.
• Demir oksitli, renkli, geniş spektrumlu güneş kremini yüzüne ve boynuna uygula.
• Çantana yenileme için ürün al, şapkanı unutma.

Hamilelik ve emzirme döneminde

Bu dönemde asıl araç güneş korumasıdır. Mineral filtreli ve demir oksitli renkli kremler seçilebilir. Bu dönemde retinoid kullanılmaz, hekime danışılır. Hidrokinon gibi diğer etkenler için de kendi kararınla başlama, hekimin onayladığı ürünlerle ilerle. Doğumdan sonra leke çoğu zaman azalır. Tedaviye ne zaman başlanacağını hekiminle konuş, lekeler sürüyorsa emzirmenin bitmesini beklemeden tekrar muayene ol.

Melazma hakkında doğru bilinen yanlışlar

• Yalnız hamilelerde görülür. Hayır. Hamile olmayan kadınlarda ve erkeklerde de görülebilir. Erkekler vakaların yaklaşık onda birini oluşturur.
• Doğumdan sonra mutlaka geçer. Çoğunlukla solar, ama herkeste değil. Bazı kişilerde yıllarca sürer.
• Kansere dönüşür. Hayır, melazma kanser değildir ve kansere dönüşmez. Ancak bazı cilt kanserleri ona benzeyebildiği için tanı önemlidir.
• Kışın güneş kremi gerekmez. Gerekir. Bulutlu ve kısa günlerde de ışık devam eder, koruma her mevsim sürer.
• Lazer sorunu bir seferde bitirir. Bitirmez. Bu yöntemler tabloyu bazı kişilerde kötüleştirebilir, tekrar riski de yüksektir.

Ne beklemelisin?

Melazma, bir kez temizlenip bir daha dönmeyen bir sorun gibi düşünülmemelidir. Kendiliğinden solabilir, ama yıllarca da sürebilir ve tedaviye rağmen kalabilir. Uzun süreli koruma bu yüzden tedavinin bir parçasıdır. Yaz gelince hafif koyulaşma görürsen bu çoğu zaman başarısızlık değil, melazmanın doğasıdır. Hekimine yazın başlamadan önce bir kontrol planı sormak faydalı olur.