Şampuan Nedir, Ne İşe Yarar? Formülü ve Çalışma Mantığı
Diğer adları: shampoo, saç şampuanı
Şampuan, saç derisini ve teli yağdan, terden ve ürün kalıntısından temizleyen, yüzey aktif madde temelli bir temizleyicidir. Bu maddelerin bir ucu yağa, diğer ucu suya tutunur; kir miselin içine alınır ve durulamayla gider. Köpük temizliğin ölçüsü değildir, yalnız ürünün saça ve saç derisine yayılmasına yardım eder.
Size özel ürünleri görBir bakışta
- Türü
- Yüzey aktif madde temelli saç ve saç derisi temizleyicisi
- Tipik içerik
- Sudan sonra 2-4 yüzey aktif madde, bakım polimeri, koku, koruyucu
- Ne işe yarar
- Yağı, teri ve ürün kalıntısını durulanabilir hâle getirir
- Karıştırılan kavram
- Köpük miktarı temizlik gücünü göstermez
- Dikkat
- Süren kaşıntı ya da döküntüde ürün değiştirmek yerine dermatoloğa görün
Bu sayfada neler var?
Saç temizliğinin zorluğu miktarda değil, yüzey alanındadır. Ortalama bir kadının saçlarının toplam yüzeyi 4-8 metrekare olarak hesaplanıyor. Bu yüzeydeki yağ suda çözünmediği için tek başına su onu taşıyamaz. Şampuanın var olma nedeni budur: Suyla yağın arasına girip ikisini aynı akışta taşıyabilen maddeler içerir.
Yüzey aktif madde kiri nasıl çıkarır?
Yüzey aktif maddelerin molekülü iki farklı uçtan oluşur. Bir ucu suyu sever, diğer ucu yağı. Suya belirli bir derişimin üzerinde konduklarında (kritik misel derişimi) yağ seven uçlar içeriye, su seven uçlar dışarıya bakacak şekilde küçük kümeler kurarlar. Bunlara misel denir.
- Islatma: Yüzey aktif madde suyun saç ve saç derisi üzerinde daha kolay yayılmasını sağlar.
- Kaldırma: Yağ seven uçlar sebuma, terle karışmış kire ve ürün kalıntısına tutunur.
- Taşıma: Yağ miselin yağ seven iç kısmına alınır.
- Durulama: Dış yüzeyi su sevdiği için misel suyla birlikte akıp gider.
Bu yüzden şampuanın asıl hedefi saç derisidir. Sebum orada üretilir, köpük de durulanırken boylardan geçip onları temizler. Yıkama adımlarını saç nasıl yıkanır yazısında bulabilirsin.
Köpük neyi gösterir, neyi göstermez?
Çok köpüren şampuanın daha iyi temizlediği düşüncesi yaygın, ama köpük yalnız ürünün yayılmasına yardım eder. Temizliği yapan misel ve yüzey aktif maddedir. İki gözlem bunu açıklıyor:
- Yağ köpüğü bastırır. Saçta çok sebum varken köpük azalır. İkinci yıkamada köpüğün artması da bu yüzdendir: İlk yıkama yağın bir bölümünü almıştır.
- Az köpüren şampuan da temizler. Düşük köpüklü formüllerin yeterli temizlik yaptığı biliniyor. Köpük artırıcılar formüle daha çok yayılma ve kullanım hissi için eklenir.
Formülde hangi yüzey aktif maddeler bulunur?
Modern şampuanlar çoğunlukla 2-4 yüzey aktif maddeyi bir arada kullanır. Etikette önce gelen yüzey aktif madde birincil temizleyicidir, ikincisi onun eksiğini kapatır.
| Sınıf | Yükü | Etikette örnek | Şampuandaki görevi |
|---|---|---|---|
| Anyonik | Negatif | Sodium Laureth Sulfate, Sodium C14-16 Olefin Sulfonate | Ana temizlik ve köpük. Yağı iyi alır, teli pürüzlü bırakabilir |
| Amfoterik | pH'a göre değişir | Cocamidopropyl Betaine | Yardımcı temizleyici, formülü daha yumuşak yapar, köpüğü destekler. Bebek şampuanlarında yaygın |
| Noniyonik | Yüksüz | Decyl Glucoside, Cocamide DEA | En yumuşak grup, yardımcı temizleyici ve kıvam desteği |
| Katyonik | Pozitif | Cetrimonium Chloride | Temizlikten çok bakım, statik elektriği azaltır |
Etiketin başı formülün karakterini gösterir, ama şampuanın ne kadar kurutacağını tek başına söylemez. Oran ve maddelerin birlikte kullanımı da etkilidir. Sülfat tartışmasının bu sayfadan ayrı bir konu olması da bu yüzden.
Şampuan formül tipleri
| Tip | Formül mantığı | Kime yönelik? |
|---|---|---|
| Normal ve yağlı saç | Güçlü anyonik temizleyici, az bakım maddesi | Çabuk yağlanan saç derisi |
| Kuru ya da işlem görmüş saç | Hafif temizleyici ve silikon gibi bakım maddeleri | Kimyasal işlem görmüş ve kuru saç |
| İkisi bir arada (2'si 1 arada) | Sıvıda asılı silikon damlacıkları ve katyonik polimerler | Tek üründe temizlik ve bakım isteyenler |
| Arındırıcı şampuan | Daha güçlü temizleyici, bakım maddesi az | Ürün birikimi, seyrek kullanım |
| Bebek şampuanı | Amfoterik ağırlıklı, göze daha az batan | Bebekler |
| Aktif maddeli şampuan | Piroctone Olamine, salisilik asit gibi aktifler | Kepek, seboreik dermatit (gerekirse hekim önerisiyle) |
| Kuru şampuan | Su ve misel yok, toz yağı emer | İki yıkama arasında geçici |
Bakım içeren şampuanlarda ilginç bir işleyiş vardır. Katyonik polimerler ve silikon şampuanın içinde asılı dururken, durulama sırasında karışım seyrelince tele çökerler. Saçta kalan bakım maddesinin önemli bir bölümü bu seyrelme anında bırakılır. Şampuanı seçerken nelere bakacağını şampuan nasıl seçilir yazısında bulabilirsin.
Şampuanın pH'ı neden konuşuluyor?
Saç telinin izoelektrik noktası düşük olduğu için pH yükseldikçe yüzeyin negatif yükü artar, tel daha çok sürtünür ve dolaşır. Bu nedenle dermatoloji derlemeleri şampuan pH'ının saç derisinin pH'ı olan yaklaşık 5,5'i aşmamasını öneriyor. Etiketlerde pH çoğu zaman yazmaz, Citric Acid gibi maddeler formülün asitliğini ayarlar. Yine de şampuanın ne kadar kurutacağını tek bir pH değerinden çıkaramazsın, formülün bütünü de önemlidir.
Bu sayfa genel bilgilendirme içindir, tıbbi tanı ya da tedavi yerine geçmez. Süren bir cilt veya saç derisi sorununda dermatoloğa danış.
