Wat is hamamelis, waarvoor wordt het gebruikt? Tannine en een opmerking over irritatie

Bij hamamelis denkt de meeste mensen aan één tonic uit het drogisterijrek, maar op het etiket komen onder die naam minstens drie verschillende producten voor. Ondanks de naam is het ook niet verwant aan de noot die je eet. Het belangrijkste is welke van de drie er in je fles zit, want de effecten en risico's verschillen daardoor.

De drie verschillende hamamelisproducten die je op het etiket kunt tegenkomen

Tannine zit in blad voor 3-10%, in schors voor 8-12%. Dat distillatiewater in antioxidanttests geen duidelijk effect laat zien, ondersteunt ook dit verschil. De zin 'door de tannine verkleint het de poriën' geldt daarom niet voor het destillaat. Ook bij een product dat 'alcoholvrij' vermeldt, moet je de ingrediëntenlijst controleren.

Wat doet het samentrekkende effect echt?

Tannines binden aan eiwitten, waardoor de huid een strak gevoel krijgt. In de VS staat hamamelis als vrij verkrijgbaar samentrekkend (astringerend) actief ingrediënt. Dit gevoel is vaak tijdelijk; we kennen geen solide onderzoek bij mensen dat laat zien dat poriën blijvend kleiner worden of dat talg afneemt. Realistische opties voor het uiterlijk van poriën worden beschreven in de gids over poriën.

Wat zegt het bewijs?

• UV-roodheid: Bij 30 vrijwilligers verminderde een lotion met 10% destillaat de roodheid op uur 7 met ongeveer 20%, op uur 48 met 27%. Dit is geen zonnebrandcrème, het is een klein resultaat voor de verzorging na de zon.
• Eczeem: Een emulsie met destillaat verminderde jeuk en roodheid, maar het effect bleef lager dan dat van een hydrocortisonecrème.
• Gevoelige hoofdhuid: In een retrospectieve observatie bij 1.373 personen gaven shampoo en tonic tevredenheid; er was geen controlegroep en het resultaat is gebaseerd op wat de personen meldden.
• Acne: Schorsextract verminderde in het laboratorium de ontstekingssignalen die door de acnebacterie werden opgewekt. Interessant: het vaak genoemde hamamelitanine bleek op zichzelf niet werkzaam. Over acne bij mensen weten we niets.

De EU-beoordeling van kruidengeneesmiddelen noemt deze plant onder de traditionele toepassing bij lichte huidontsteking en droogte. Dat betekent niet sterk klinisch bewijs, maar wel langdurig traditioneel gebruik.

Welke huid kan het irriteren?

In beoordelingen wordt huidirritatie genoemd als het belangrijkste gemelde bijwerkingseffect, maar hoe vaak dat voorkomt is niet goed gemeten. In de praktijk komt het risico vaak niet van de plant, maar van de alcohol. Het artikel alcohol in cosmetica beschrijft dit in detail. Let op het volgende:

• Bij droge, brandende of rode huid, of als je rosacea hebt, maak de alcoholische hamamelistonic niet je eerste keuze.
• Gebruik je het tegen acne en wordt de huid strakker, verminder het gebruik of stop. Droogte lost acne niet op, het belast de barrière.
• Gebruik je een zuur of retinoïde, voeg in dezelfde stap dan geen alcoholische tonic toe.
• Breng het nieuwe product eerst twee keer per dag op de binnenkant van de arm of de elleboogplooi aan, gedurende 7-10 dagen. Bij uitslag stop je.