Wat is allantoïne, waarvoor dient het? Herkomst en bewijsniveau

Bij de meeste zoogdieren die geen mensen zijn, maken de purines bij afbraak allantoïne als eindproduct. Bij mensen en hogere primaten ontbreekt het enzym uraatoxidase dat deze stap uitvoert, dus de afbraak blijft bij urinezuur steken. Ook al wordt het in cosmetica naast het woord "kalmerend" genoemd, het is chemisch een eenvoudig molecuul, en de verwantschap met ureum blijkt uit de naam: 5-ureidohydantoïne.

Waar komt allantoïne vandaan?

Als natuurlijke bron wordt vooral de smeerwortel (Symphytum officinale) genoemd. In de wortel zit ongeveer 0,6-4,7% allantoïne, en het is ook in maïspluimen aangetoond. In etiketten en reclameteksten zie je het daarom soms als "plantaardig" omschreven, terwijl het cosmetische ingrediëntenwoordenboek aangeeft dat de allantoïne in het product synthetisch is. In het laboratorium kan het worden bereid door urinezuur te oxideren.

Dit onderscheid heeft ook een praktische betekenis. Smeerwortelwortel bevat pyrrolizidinealkaloïden die de lever kunnen beschadigen; daarom worden in medische producten alleen extracten gebruikt waaruit deze stoffen zijn verminderd. Een extract van smeerwortel is niet hetzelfde als zuivere allantoïne. Vermeld op de lijst beide afzonderlijk: Symphytum Officinale Root Extract en Allantoin.

Hoe gedraagt het zich in de formule?

De oplosbaarheid in water is beperkt: bij 25 graden lost ongeveer 0,5% op, en het is stabiel bij een pH van 4 tot 9. Dat kan een reden zijn waarom het in cosmetica meestal in lage gehalten voorkomt. Op het etiket kun je ook complexen zien zoals Allantoin Panthenol, Allantoin Ascorbate of Allantoin Glycyrrhetinic Acid. Voor sommige daarvan ontbreken gebruiks- en gehaltegegevens; wat voor allantoïne wordt gezegd, mag niet zomaar naar hen worden overgedragen.

Waarom is het zo wijdverspreid in kalmerende verzorging?

In een veiligheidsbeoordeling van 2010 werd het in 1.376 producten gemeld, in gehalten tot 2%. Op de Amerikaanse lijst van beschermende stoffen zonder recept valt het binnen 0,5-2%. Deze status en het feit dat het als niet-irriterende stof bekendstaat, zijn belangrijke redenen waarom het zo vaak in kalmerende crèmes voorkomt.

Het mechanisme is niet volledig opgehelderd. Het zou ontsteking reguleren, de groei van fibroblasten en de opslag van collageen verhogen, en door eiwitbindingen te verzwakken de huid verzachten. Een overzicht van vochtinbrengende producten meldt dat het als vochtinbrengend en keratolytisch wordt verkocht, maar dat de ondersteunende studies ontbreken.

Hoe sterk is het bewijs?

In de fase 3-studie deed de dragercrème het beter dan verwacht; de onderzoekers schrijven dit toe aan het voordeel van de crème zelf of aan de intensieve wondzorg tijdens de studie. Toch is het beeld duidelijk: een voordeel van alleen allantoïne in zieke huid is niet aangetoond. Er zijn ook weinig sterke studies met alleen allantoïne op gezonde maar geïrriteerde huid die roodheid en verlichting meten. Een deel van het verlichtende effect dat je in een kalmerende crème voelt, kan ook uit glycerine, vet en barrière-ingrediënten komen.

Voor wie is allantoïne geschikt?

De veiligheid is makkelijker te beoordelen. In klinische tests is gemeld dat het tot 0,5% geen irritatie veroorzaakte en geen allergie. In oudere studies werden bij luierrashproducten ook geen bijwerkingen gezien. Voor hogere gehalten zijn er minder gegevens. In de veiligheidsbeoordeling wordt ook vermeld dat er geen aparte gegevens zijn over interactie met licht, voortplanting en ontwikkeling. Op deze punten betekent dat dus niet "onveilig", maar "niet gemeten".

• Krijg je bij gevoelige huid met een allantoïne-product problemen, dan kan een ander onderdeel van de formule de oorzaak zijn; kijk ook naar parfum en etherische oliën.
• Een nieuw product test je ook hier op de binnenkant van de arm of in de elleboogplooi, twee keer per dag, gedurende 7-10 dagen.
• Ben je zwanger of geef je borstvoeding? Overleg met je arts voordat je een nieuw product gebruikt.
• Bij een open wond, huiduitslag die vocht afscheidt of roodheid die niet overgaat: ga naar de arts in plaats van van crème te wisselen.

Wil je kalmerende ingrediënten met elkaar vergelijken, bekijk dan de pagina's panthenol en centella. Er is geen sterke directe vergelijking die één van de drie als superieur aantoont. De routinestappen voor gevoelige huid staan in het artikel verzorging voor gevoelige huid.