Gliserin Nedir, Ne İşe Yarar? Cilde Suyu Nasıl Bağlar?

Molekül olarak çok basittir: Üç karbonlu kısa bir iskelet ve üzerinde üç hidroksil grubu. Bu gruplar suyla hidrojen bağı kurar, gliserini de kozmetikteki en yaygın humektanlardan biri yapar. Oda sıcaklığında renksiz, şurup kıvamında bir sıvıdır. Cilde yabancı da değildir: Cildin üst katmanında doğal olarak bulunur ve buraya başlıca kandan ve yağ bezlerinden gelir.

Gliserin neden bu kadar çok üründe?

Yaygınlığı rakamla da görülüyor. 2014 tarihli ABD kozmetik kayıtlarında 15.654 üründe bildirilmiş, sudan ve parfümden sonra en sık geçen üçüncü içerik olmuş. Bunun birkaç nedeni var:

• Birden çok iş görür. Nem tutucu olmanın yanında saç bakım maddesi, cilt koruyucu ve kıvam inceltici olarak da kullanılır.
• Üretimi kolaydır. Yağların hidrolizinde yan ürün olarak çıkar, propilen oksit gibi başlangıç maddelerinden sentezle de yapılır. Bitkisel, hayvansal ve sentetik gliserin kimyasal olarak aynıdır. Yani "bitkisel gliserin" ifadesi etkinliği değil, kaynağı anlatır.
• Çok iyi tolere edilir. Kapsamlı güvenlik değerlendirmesinde ne tahriş edici ne de duyarlılaştırıcı bulunmuş. %65,9 gliserinli bir nemlendirici insanlarda alerji yapmamış. Dermatitli 420 hastada %50'lik gliserin kapalı yama testinde tahriş etmemiş, yalnız bir kişide tepki görülmüş. Alerji bildirimleri tek tük vaka düzeyinde kalmış.
• Oranı esnektir. Şampuandan el kremine, göz ürününden ruja kadar farklı formüllere girer.

Cilde suyu nasıl bağlar?

Gliserin yalnız yüzeyde duran bir nem mıknatısı gibi çalışmaz. Etkisi birkaç ayrı düzeyde anlatılıyor:

1. Rezervuar etkisi. Ozmotik olarak üst katmana ve altındaki epidermise geçer, yanında su da taşır. Böylece cildin su tutma kapasitesi artar.
2. Taşıyıcı kanal. Hücre zarındaki aquaporin-3 kanalı hem su hem gliserin taşır. Bu kanalı olmayan farelerde ciltteki gliserin düşmüş, cilt kurumuş, esnekliği azalmış ve bariyerin toparlanması gecikmiş. Gliserin verilince bu bozukluklar düzelmiş, nemli ortam ya da kapatıcı uygulama ise kuruluğu düzeltmemiş. Bu kanalın düzeyi yaşla ve uzun süreli güneşle azalıyor, bu da yaşlı ve güneş görmüş ciltteki kuruluğu açıklayan olası nedenlerden biri sayılıyor.
3. Bariyer yağları. Laboratuvarda cilt yağlarının sıvıdan katıya geçişini geciktirmiş, bu da üst katmanı daha esnek tutabilir.
4. Pul dökülmesi. İzole üst katmanda hücreleri birbirine bağlayan yapıların yıkımını kolaylaştırmış, bu da pullanmanın azalmasına katkı sağlayabilir.

Su çekme gücü tek başına sonucu belirlemiyor. Kobaylarda yapılan bir çalışmada digliserol ve trigliserol laboratuvarda gliserinden daha çok su çekmiş, ama kuru cilt modelinde kızarıklığı yalnız gliserin ortadan kaldırmış. Laboratuvardaki su tutma ile cildin nemlenmesi aynı şey değildir.

Boyut da fark yaratır. Yaklaşık 92 daltonluk küçük bir molekül olduğu için üst katmana geçebilir, büyük molekül ağırlıklı hyaluronik asit ise daha çok yüzeyde kalır. Bu yüzden iki içerik birbirinin yerine değil, çoğu zaman yan yana kullanılır.

Kuru havada gliserin cildi kurutur mu?

Sık duyulan iddia şöyle: Hava çok kuruysa humektan suyu dışarıdan değil cildin alt katmanlarından çeker, cilt daha da kurur. Bu mantığın bir ayağı doğru: Humektanlar dermisten epidermise su taşıyabilir, nemli havada ise ortamdan da su alır. Ama gliserinin insan cildinde kuru havada kuruluğu artırdığını gösteren doğrudan veri zayıf.

Elimizdeki en net ölçüm 1990 tarihli bir laboratuvar çalışmasından geliyor. Bağıl nem %6'dayken saf gliserin kütlesini korumuş, %92'de ise su çekmiş. Model cilt yağlarına eklenen gliserin kuru havada su çekmemiş, su kaybını da yavaşlatmamış. Yine de yağların katılaşmasını önlemiş. Araştırmacılar kuru havadaki yararını humektan etkisine değil, bu yağ düzenine bağlamış. Tek bir model çalışma olduğu için kesin hüküm sayılmaz.

Buradan çıkan öneri ölçülmüş bir protokol değil, mantıktan türetilmiş bir başlangıç noktasıdır: Kaloriferli ya da çok kuru ortamda gliserinli hafif serumu tek başına bırakma, üzerine yağ içeren bir krem ya da okluzif bir katman ekle. Seçim için nemlendirici seçimi yazısına bakabilirsin.

Oran ve doku: Kaç yüzde ne anlama gelir?

Gliserin için bağlayıcı bir "doğru oran" yok ve etiketler oran yazmak zorunda değil. Aşağıdaki değerler farklı nitelikte kaynaklardan toplandı, son sütun ne kadar güvenebileceğini gösteriyor.

Doku tarafı formülle çok değişir. Yağlı esterler ve silikonlar yapışkan hissi azaltmak için sık kullanılır, bu yüzden aynı oran iki kremde farklı hissettirebilir. Elde saf gliserin varsa yüze doğrudan sürmek için sağlam bir gerekçe yok, gözle teması da güçlü yanma ve yaşarma yapar.

Kuru ve atopik ciltte kanıt ne diyor?

Derlemeler gliserinli ürünlerin kuruluk ve bariyer bozukluğu olan ciltte üst katman suyunu ve cildin mekanik özelliklerini iyileştirdiğini bildiriyor. Klinik karşılaştırmalar ise daha karışık:

• 197 atopik hastada 30 gün: %20 gliserin kremi, gliserinsiz tabanıyla ve %4 üre ile %4 tuz içeren bir kremle kıyaslanmış. Kuruluk değerlendirmeleri gruplar arasında benzer çıkmış, gliserin kremi üre ve tuzlu kreme göre daha az batma yapmış.
• 109 atopik hastada 30 gün: Gliserin su kaybında taban kreminden farklı çıkmamış. Üre kremi su kaybını daha çok düşürmüş, dermatologlar kuruluğu üre grubunda daha iyi değerlendirmiş.

Yani gliserin, üreye batma açısından rahat bir alternatif olabilir, ama her ölçümde üstün değildir. Bu çalışmalarda taban kremin kendisinin de nemlendirici olduğunu hesaba katmak gerekir.

Etikette karıştırılan adlar ve güvenlik notları

• Gliseril stearat (Glyceryl Stearate): Adı benzer, işi farklı. Yağ ile suyu bir arada tutan emülgatördür.
• Butylene Glycol, Propylene Glycol: Başka nem tutucu poliollerdir, gliserin değildir.
• Saflık: Hammaddede dietilen glikol ve etilen glikol gibi safsızlıklar için ilaç standartlarında sınır vardır: Tek bir safsızlık %0,1'i, toplamı %1'i geçemez. Jatropha bitkisinden üretilen biyodizel yan ürünü gliserin ise toksik maddeler taşıyabileceği için uyarı konusu olmuştur.
• Yeni ürün: Sorun genellikle gliserinden çok formülün geri kalanından çıkar. Cildin hassassa yeni kremi kol içinde ya da dirsek kıvrımında, günde iki kez, 7-10 gün dene.