Keratin Nedir? Saç İçin Faydaları ve Hidrolize Keratin Gerçeği

Keratin ne işe yarar sorusunun iki ayrı cevabı var: Saçında keratin, telin yapısını ve dayanıklılığını sağlayan ana proteindir; bakım ürünlerinde ise hidrolize keratin olarak telin yüzeyine tutunabilen, küçük parçaları laboratuvar koşullarında hasarlı telin içine ilerleyebilen bir bakım maddesidir. Kozmetik ürünler telin kaybettiği yapıyı yeniden kuramaz. Etkileri telle sınırlıdır ve çoğu zaman geçicidir. Salondaki keratin düzleştirme ise bambaşka bir kimyasal işlemdir.

Keratin ne işe yarar? Saçtaki görevi

Keratin saçın, derinin dış katmanının ve tırnakların temel yapı proteinidir. Bir saç telini üç katmanlı düşünebilirsin: En dışta çatı kiremidi gibi dizilen kütikül, ortada telin gövdesini oluşturan korteks, kalın tellerde en içte medulla.

Telin gücü büyük ölçüde kortekste. Burada sarmal keratin zincirleri ince lifler oluşturur, kükürtçe zengin bir ara madde bu lifleri çevreler ve kükürt köprüleri (disülfit bağları) yapıyı birbirine bağlar. Bağlar telin dayanıklılığını, sarmal yapı ise esnekliğini açıklar. Kütikülün en dışında ise 18-MEA adlı bir yağ tabakası bulunur ve teli su iter hâle getirir.

Bilmen gereken önemli bir ayrıntı var: Saç derisinden çıkan tel artık canlı doku değildir. Kan akışı ve onarım mekanizması yoktur. Kırılan bağ kendiliğinden geri gelmez, bu yüzden saç bakımında "onarım" sözcüğü her zaman tırnak içinde okunmalıdır.

Keratin yapısı neden bozulur?

• Isı: Yüksek ısı saç proteinlerini bozar. Bu konuyu ısı koruyucu yazısında ayrıntısıyla bulabilirsin.
• Kimyasal işlem: Açma, kalıcı boya ve düzleştirme keratinin bağlarını azaltır. Bu tür işlemlerde kütikül açılır, sürtünme ve kırılma artar.
• Güneş ve çevre: Morötesi ışınlar ve çevresel etkenler zaman içinde keratini bozar, saçın gücünü, esnekliğini ve parlaklığını azaltır.
• Alkali ürünler: Yüzeydeki 18-MEA tabakasını uzaklaştırabilir. Saç daha çok su çeker, daha kolay dolaşır.
• Sürtünme: Sert havlu, ıslak saçı zorla tarama ve sıkı bağlama teli mekanik olarak aşındırır.

Gözle gördüğün belirtiler dolaşma, kırılma, donukluk ve çatallanan uçlardır. Tek bir ürün bu listenin tamamına cevap veremez. Asıl önlem yukarıdaki etkenleri azaltmaktır.

Hidrolize keratin nedir?

Doğal keratin büyük ve suda çözünmeyen bir yapıdır. Şampuana ya da maskeye eklenebilmesi için parçalara ayrılır; etikette gördüğün Hydrolyzed Keratin bu parçalardır. Kaynağı genellikle tüy, boynuz, toynak, saç ya da yün gibi hayvansal maddelerdir. Parçaların boyu önemlidir ve Dalton ile ölçülür:

• Yaklaşık 1.000 Dalton altındaki küçük moleküller hasarlı saça girebilir.
• 10.000 Dalton altındaki polipeptitlerin de tele yayılabildiği bildirilir.
• Daha büyük parçalar çoğunlukla yüzeyde kalır ve ince bir film oluşturur.

Sorun şu: Etikette molekül boyu yazmaz. Yani "keratinli" ifadesinden bu parçaların tele girip girmediğini anlayamazsın. Hasarlı ve özellikle açılmış saçın daha fazla protein tuttuğu da bildirilmiştir, yani sonuç saça göre değişir. Keratin yerine buğday, mısır ve soya gibi bitkisel proteinlerden elde edilen amino asit karışımları da kullanılır, ama bu ürünlerin hasarlı yapıyı onaracağı anlamına gelmez. Bir derlemenin belirttiği gibi keratin, mekanik özellikleri nedeniyle amino asitlerle tam olarak yerine konamaz.

Laboratuvar bulguları ne diyor, banyoya ne kadarı taşınır?

Konuyla ilgili ayrıntılı bir çalışmada kimyasal düzleştirme görmüş çok kıvırcık saçlar, üç farklı boyda yün kökenli hidrolize keratin içeren çözeltide 24 saat bekletildi. Bulgular ilginç:

İlk bakışta etkileyici, değil mi? Ama bu sonucu banyoya taşımadan önce şunları aklında tut:

• Saçlar 24 saat boyunca çözeltide kaldı. Şampuan birkaç dakika, maske 5-10 dakika temas eder.
• Çalışma tek kaynaktan alınan saçla ve tek bir düzleştiriciyle yapıldı, bu yüzden sonuçlar başka saçlara doğrudan genellenemez.
• Ham madde üreticisi çalışmayı finanse etti.
• İşlem görmüş saç, yüksek nemde hiç kimyasal işlem görmemiş saçın kopma dayanımına ulaşamadı.
• En küçük molekül kırılmayı azaltmadı. "Ne kadar küçükse o kadar iyi" genellemesi de yanlış.

Yani laboratuvar bulgusu gerçek, ama "şampuanındaki keratin saçını onarır" anlamına gelmiyor. Evde kullanılan ürünlerle ve gerçek temas süreleriyle yapılmış bağımsız çalışmalara ihtiyaç var.

Keratinli bakımın etkisi neden geçici?

Bir dermatoloji derlemesi durumu açıkça anlatıyor: Protein içeren bakım ürünleri çatallanan uçları geçici olarak toparlayabilir, ama saça tutunan fazla protein şampuanla yıkandığında gider. Bu yüzden etkinin sürmesi için ürünün yeniden uygulanması gerekir. Mevcut bakım ürünlerinin çatallanan ucu kalıcı olarak kapatamadığı da bildirilir.

Bu, keratinli ürünlerin işe yaramadığı anlamına gelmez. Yalnız yaptıkları işin adını doğru koymak gerekir: Bu bir yüzey bakımı ve belirli koşullarda telin dış ve orta katmanlarına sınırlı bir destektir. Telin geçmişini silmez ve kullanmayı bıraktığında saç da zamanla önceki hâline yaklaşır.

Şampuan, maske ve serumda keratin: fark temas süresinde

Aynı madde farklı ürünlerde çok farklı sürelerde saçta kalır. Aşağıdaki tablo etki değil, kullanım karşılaştırmasıdır.

Ürünlerin içindeki keratin miktarı etikette yüzde olarak yazmaz, listedeki sıra da küçük miktarlarda kesin bilgi vermez. Bu nedenle ürünler arasında "hangisinde daha çok keratin var" sorusuna etiketten cevap çıkaramazsın. Yapabileceğin şey, ürünü doğru amaçla kullanmaktır: Şampuan temizlik içindir, maske durulanan bakım adımıdır, serum saçta kalan üründür. Maskenin doğru kullanımı için saç maskesi nasıl kullanılır yazısına bakabilirsin.

Keratinli ürün ile keratin bakımı aynı şey mi?

Hayır. Duşta kullandığın keratinli ürün bir bakım ürünüdür. Salonda uygulanan keratin düzleştirme ise kimyasal bir işlemdir. Saçı düzelten şey çözeltideki keratin değil, keratinle çapraz bağ kuran aldehit türü maddeler ve yüksek ısıdır. Düzleştirici bu işlemde aynı noktaya 15-20 kez uygulanabilir ve bir dermatoloji derlemesi bunu "çok agresif" olarak nitelendiriyor.

Formaldehit bu işlemlerin en tartışmalı yanı. Isıyla açığa çıkan gaz gözde sulanma, öksürük ve boğazda yanma yapabilir. Üstelik "formaldehit içermez" yazan ürünlerde de ölçülen değerlerin mesleki sınırları aşabildiği bildirilmiştir. Hamilelikte bu işlemler önerilmez, bu konuda hekimine danış. Yani "keratin" sözcüğünün iki kullanımını birbirine karıştırma; biri sana ılımlı bir bakım vaat eder, diğeri güçlü bir kimyasal işlemdir.

Keratin takviyeleri işe yarar mı?

Ağızdan alınan keratin ürünleri için kanıt sınırlıdır. Bu alandaki çalışmalardan biri 50 kadınla 90 gün sürdü, keratin vitamin ve minerallerle birlikte verildiği için etkiyi tek başına keratine bağlamak mümkün değil. Bu alandaki çalışmalar genellikle küçük, kısa ve ürünü satan şirketle bağlantılıdır. Saç dökülmesini durdurduğunu gösteren büyük ve bağımsız bir çalışma yok.

Saç dökülmesi yaşıyorsan takviye denemeden önce sebebini araştırmak daha doğrudur. Hamilelik, emzirme, kronik hastalık ya da düzenli ilaç kullanımı durumlarında takviye kararını hekiminle birlikte ver.

Saçındaki keratini korumak için ne yapabilirsin?

Kaybedilen yapıyı geri getirmek zor olduğu için asıl kazanç kaybı yavaşlatmaktır. Bu adımların çoğunun gerekçesi yukarıdaki bozulma listesinden gelir:

• Kimyasal işlemlerin arasını aç. Boya, perma ve düzleştirme arasında 8-10 hafta ya da daha uzun süre bırakmak önerilir, özellikle kışın. Aynı anda tek işlem yaptır. İki işlem gerekiyorsa önce perma ya da düzleştirme, iki hafta sonra boya.
• Yıkarken boyu ovalama. Bir laboratuvar çalışmasında sürtünme, temizleyici çözeltisindeki protein kaybını suya göre yaklaşık yedi kata çıkardı.
• Güneşte saçı ört. Uzun süre dışarıdaysan geniş kenarlı bir şapka basit bir önlemdir.
• Saçı gevşek bağla. Kaplamalı lastik kullan, sıkı topuz ve at kuyruğundan kaçın.
• Uçları düzenli al. Çatallanmayı keserek ilerlemesini önlemek, saçın kırılıp kısalmasını azaltır.
• Havluyla ovalama. Suyu sararak emdir, ıslak teli zorlama.

Keratinli üründen ne beklemeli, ne beklememeli?

Saçın gelişimi saç derisinin altındaki foliküllerde başlar, kozmetik ürünler ise çıkmış telle uğraşır. Ürünlerin görünüm üzerindeki katkısına bakarken bu ayrımı hatırla. Bakım değil de sağlık sorunu olduğunu düşündüren durumlar ise başkadır: Geniş alanda seyrelme, kısa sürede yoğun dökülme, saç derisinde yara ya da kaşıntı varsa dermatoloğa görün.