Gliserin Nədir, Nə İşə Yarayır? Dərini Suyla Necə Bağlayır?

Molekul kimi çox sadədir: Üç karbonlu qısa skelet və üzərində üç hidroksil qrupu. Bu qruplar su ilə hidrogen bağı qurur və qliserini kosmetikada ən geniş yayılmış humektantlardan birinə çevirir. Otaq temperaturunda rəngsiz, şərbət qıvamında mayedir. Dəriyə yad da deyil: Dərinin üst təbəqəsində təbii olaraq olur və buraya əsasən qandan və yağ vəzilərindən gəlir.

Qliserin niyə bu qədər çox məhsuldadır?

Yayğınlığı rəqəmlə də görünür. 2014 tarixli ABŞ kosmetika qeydlərində 15.654 məhsulda bildirilib, sudan və ətirdən sonra ən çox keçən üçüncü tərkib olub. Bunun bir neçə səbəbi var:

• Bir neçə iş görür. Nəm saxlayıcı olmaqla yanaşı saç qulluq maddəsi, dəri qoruyucusu və qıvam yüngülləşdirici kimi də istifadə olunur.
• İstehsalı asandır. Yağların hidrolizində yan məhsul kimi çıxır, propilen oksid kimi başlanğıc maddələrdən sintezlə də hazırlanır. Bitki, heyvani və sintetik qliserin kimyəvi olaraq eynidir. Yəni "bitki mənşəli qliserin" ifadəsi təsiri deyil, mənbəyi bildirir.
• Çox yaxşı tolerantlıqla qəbul edilir. Hərtərəfli təhlükəsizlik qiymətləndirməsində nə qıcıqlandırıcı, nə də həssaslaşdırıcı tapılmayıb. 65,9% qliserinli nəmləndirici insanlarda allergiya yaratmayıb. Dermatitli 420 xəstədə 50%-lik qliserin qapalı yama testində qıcıqlanma yaratmayıb, yalnız bir nəfərdə reaksiya görülüb. Allergiya bildirişləri tək-tük hal səviyyəsində qalıb.
• Konsentrasiyası çevikdir. Şampundan əl kreminə, göz məhsulundan dodaq boyasına qədər müxtəlif formullara daxil olur.

Dərini suyla necə bağlayır?

Qliserin yalnız səthdə duran nəm maqnit kimi işləmir. Təsiri bir neçə fərqli səviyyədə izah olunur:

1. Ehtiyat təsiri. Osmotik olaraq üst təbəqəyə və altdakı epidermisə keçir, yanında su da daşıyır. Beləliklə dərinin su saxlama qabiliyyəti artır.
2. Daşıyıcı kanal. Hüceyrə qişasındakı akvaporin-3 kanalı həm su, həm də qliserin daşıyır. Bu kanalı olmayan siçanlarda dərinin qliserini azalmış, dəri quruyub, elastikliyi azalmış və baryerin bərpası gecikmişdir. Qliserin verildikdə bu pozuntular düzəlmiş, nəmli mühit və ya okklüziv tətbiq isə quruluğu düzəltməmişdir. Bu kanalın səviyyəsi yaşla və uzunmüddətli günəşlə azalır, bu da yaşlı və günəş görmüş dərinin quruluğunu izah edən mümkün səbəblərdən biri sayılır.
3. Baryer yağları. Laboratoriyada dəri yağlarının maye haldan bərk hala keçidini ləngitmiş, bu da üst təbəqəni daha çevik saxlaya bilər.
4. Pulcuqlanma. İzolə olunmuş üst təbəqədə hüceyrələri bir-birinə bağlayan strukturların məhv olmasını asanlaşdırmış, bu da pulcuqlanmanın azalmasına töhfə verə bilər.

Su çəkmə gücü tək başına nəticəni müəyyən etmir. Təcrübə heyvanlarında aparılan bir tədqiqatda diqliserol və triqliserol laboratoriyada qliserindən daha çox su çəkmiş, lakin quru dəri modelində qıcıqlanmanı yalnız qliserin aradan qaldırmışdır. Laboratoriyadakı su saxlama ilə dərinin nəmlənməsi eyni şey deyil.

Ölçü də fərq yaradır. Təxminən 92 Dalton ölçüsündə kiçik molekul olduğu üçün üst təbəqəyə keçə bilir, böyük molekullu hyaluron turşusu isə daha çox səthdə qalır. Buna görə iki tərkib bir-birinin yerinə deyil, çox vaxt yanaşı istifadə olunur.

Quru havada qliserin dərini quruducu edirmi?

Tez-tez deyilən iddia belədir: Hava çox quru olarsa humektant suyu xaricdən deyil, dərinin aşağı təbəqələrindən çəkir, dəri daha da quruyur. Bu məntiqin bir tərəfi doğrudur: Humektantlar dermisdən epidermisə su daşıya bilər, nəmli havada isə mühitdən də su alır. Lakin qliserinin insan dərisində quru havada quruluğu artırdığını göstərən birbaşa məlumat zəifdir.

Əlimizdəki ən aydın ölçmə 1990 tarixli bir laboratoriya tədqiqatından gəlir. Nisbi nəmlik 6% olduqda təmiz qliserin kütləsini qoruyub, 92%-də isə su çəkib. Model dəri yağlarına əlavə olunmuş qliserin quru havada su çəkməmiş, su itkisini də yavaşlatmamışdır. Buna baxmayaraq yağların bərkiməsinin qarşısını almışdır. Tədqiqatçılar quru havadakı faydasını humektant təsirinə deyil, bu yağ quruluşuna bağlamışlar. Bir model tədqiqat olduğu üçün qəti hökm sayılmır.

Buradan çıxan tövsiyə ölçülmüş protokol deyil, məntiqdən çıxarılmış başlanğıc nöqtəsidir: İstilik sistemli və ya çox quru mühitdə qliserinli yüngül serumu tək buraxma, üzərinə yağ tərkibli krem və ya okklüziv (su itkisini yavaşladan örtücü) təbəqə əlavə et. Seçim üçün nəmləndirici seçimi məqaləsinə baxa bilərsən.

Konsentrasiya və teksturası: Faiz nəyi bildirir?

Qliserin üçün bağlayıcı "düzgün konsentrasiya" yoxdur və etiketlər konsentrasiya yazmaq məcburiyyətində deyil. Aşağıdakı dəyərlər müxtəlif xarakterli mənbələrdən toplanıb, son sütun nəyə nə qədər etibar edə biləcəyini göstərir.

Teksturaya gəldikdə formulla çox dəyişir. Yağlı efirlər və silikonlar yapışqan hissi azaltmaq üçün tez-tez işlədilir, buna görə eyni konsentrasiya iki kremdə fərqli hiss yarada bilər. Əlində təmiz qliserin varsa üzə birbaşa sürtmək üçün möhkəm əsas yoxdur, gözlə təması güclü yanma və sulanma yaradır.

Quru və atopik dəridə sübut nə deyir?

İcmallar qliseringli məhsulların quruluq və baryer pozuntusu olan dəridə üst təbəqənin suyunu və dərinin mexaniki xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırdığını bildirir. Klinik müqayisələr isə daha qarışıqdır:

• 197 atopik xəstədə 30 gün: 20% qliserin krem, qliserinsiz əsası ilə və 4% karbamid və 4% duz ehtiva edən krem ilə müqayisə olunmuşdur. Quruluq qiymətləndirmələri qruplar arasında oxşar çıxıb, qliserin krem karbamid və duzlu krem ilə müqayisədə daha az batma yaradıb.
• 109 atopik xəstədə 30 gün: Qliserin su itkisində baza kremdən fərqli çıxmayıb. Karbamid kremi su itkisini daha çox azaldıb, dermatoloqlar quruluğu karbamid qrupunda daha yaxşı qiymətləndiriblər.

Yəni qliserin, karbamidə batma baxımından rahat alternativ ola bilər, lakin hər ölçüdə üstün deyil. Bu tədqiqatlarda baza kremin özünün də nəmləndirici olduğunu nəzərə almaq lazımdır.

Etiketdə qarışdırılan adlar və təhlükəsizlik qeydləri

• Qliseril stearat (Glyceryl Stearate): Adı oxşar, işi fərqlidir. Yağla suyu birlikdə saxlayan emulqatordur.
• Butylene Glycol, Propylene Glycol: Başqa nəm saxlayıcı poliollardır, qliserin deyil.
• Təmizlik: Xammalda dietilen qlikol və etilen qlikol kimi çirkləndiricilər üçün dərman standartlarında hədd var: Tək bir çirkləndirici 0,1%-ni, cəmi isə 1%-ni keçə bilməz. Jatropha bitkisindən alınan biodizel yan məhsulu olan qliserin isə toksik maddələr daşıya biləcəyi üçün xəbərdarlıq mövzusu olub.
• Yeni məhsul: Problem adətən qliserindən çox formulanın qalan hissəsindən çıxır. Dərin həssasdırsa yeni kremi qol içində və ya dirsək qıvrımında, gündə iki dəfə, 7-10 gün sına.