Isı Koruyucu Nedir, Ne İşe Yarar? İçeriği ve Bilinenler

Isı koruyucu bir ürün grubunun adı, tek bir formülün değil. Etiketinde bu ifade geçen iki sprey çok farklı maddeler içerebilir ve bu ad için yaygın kabul görmüş bir etkinlik testi de yok. Bu yüzden konuyu iki soruya ayırmak işe yarıyor: Isı saça ne yapıyor, formüldeki maddeler bunun ne kadarını azaltabiliyor? İlk sorunun cevabı oldukça net. İkincisinin cevabı ise büyük ölçüde saç tutamlarında yapılan deneylere dayanıyor.

Isı saç telinde neyi bozar?

Düzleştiriciler 200 °C'yi aşabiliyor. Bu düzeyde korteksteki keratinin sarmal düzeni başka bir dizilişe geçiyor, protein kısmen parçalanıyor ve tel suyu eskisi kadar tutamıyor. Daha düşük derecelerde de iz kalıyor: Eski bir laboratuvar çalışması 130 °C'nin üzerinde hem tel yüzeyinde hem de triptofan adlı amino asitte hasar bildiriyor.

Sıcaklık, geçiş sayısı ve tekrarın etkisini gösteren deneyleri düzleştirici hasarı yazısında bulabilirsin.

Fön, maşa ve düzleştirici aynı riski taşımaz

"Isı" tek bir şey değil. Aletler hem farklı sıcaklıklarda çalışıyor hem de ısıyı tele farklı yoldan veriyor. Ürün verilerini okurken bu ayrım önemli.

Bu yüzden aşağıdaki rakamlar çoğunlukla plaka ve maşa içindir. Yalnız fön kullanan biri için aynı koruma oranlarını varsaymak doğru olmaz.

Isı koruyucunun içinde neler bulunur?

Formüller birkaç madde grubunu farklı oranlarda birleştiriyor. Kanıtın gücü ise gruptan gruba çok değişiyor.

Listede panthenol ya da gliserin görmek kötü bir işaret değil, ama bu maddeler bir ürünü tek başına ısı koruyucu yapmaz.

Laboratuvar deneyleri ne gösteriyor?

Bu alandaki ayrıntılı deneylerden birinde saç tutamları 232 °C'lik düzleştiriciyle, 12'şer saniyelik aralıklarla toplam 12 dakika ısıtıldı. Hiçbir şey sürülmemiş saçta taranırken kırılma belirgin biçimde arttı. Yüzde 1'lik polimer çözeltisiyle önceden işlenen bazı tutamlarda ise bu artış önemli ölçüde azaldı. Aynı tutamlarda protein yapısı ve kütikül daha iyi korundu, su tutma daha az düştü. Isı görüntülemesinde tel sıcaklığı da düştü, bir polimer karışımında derişim yüzde 1'den yüzde 4'e çıktıkça fark büyüdü.

Bu sonucu okurken iki şeyi aklında tut. Çalışmayı, denenen polimerleri sağlayan şirketin araştırmacıları yaptı, yani bulgu değerli ama bağımsız değil. Koruma da seçilmiş, yüksek moleküllü polimerlerde görüldü, her polimere genellenemez.

Daha eski bir çalışma, yüzde 1'lik katyonik polimer, hidrolize buğday proteini ve katyonik yüzey aktif madde çözeltilerini denedi. Yüzey aktif madde katmanının triptofanı bir ölçüde koruduğu görüldü. Bu da korumanın yalnız özel polimerlere bağlı olmayabileceğini gösteriyor, ama etkinin bitmiş üründe ne kadar olduğunu söylemiyor.

Spreyin taşıyıcısı da fark yaratıyor. Su bazlı ve etanol bazlı ısı koruma spreylerini karşılaştıran bir çalışmada ikisi de triptofan hasarını benzer ölçüde azalttı. Ama su bazlı sprey sürülen saçta ve ıslak saçta yapısal hasar daha fazlaydı, yazarlar bunu suyun çok hızlı buharlaşmasına bağladı. Pratikteki karşılığı şu: Sulu bir ürün kullandıysan plakaya geçmeden önce saçın tamamen kurumuş olmalı.

Silikon tarafında veriler ve açıklamalar daha dağınık. Bir ham madde üreticisinin testinde yüzde 3'lük silikon çözeltileri, işlem görmemiş saça göre yüzde 71-86 arasında koruma gösterdi, 200 °C'lik düzleştiriciyle saç da yarı sayıda geçişte düzleşti. Daha az geçiş telin daha az ısı alması demektir, ama bu rakamların bağımsız bir tekrarını bulmak zor. Neden işe yaradığı da net değil. Bir dermatoloji derlemesi silikonun ısıyı tel boyunca yaydığını yazıyor, başka anlatımlar ısı iletimini düşürdüğünü ya da suyun buharlaşmasını yavaşlattığını öne sürüyor. Yakın tarihli bir makale ise silikon yağlarının negatif yüklü saç yüzeyine zayıf tutunduğunu hatırlatıyor.

Isı koruyucu hakkında ne bilinmiyor?

• Gerçek başta ne kadar fark ettiği. Deneyler saç tutamında, belirli bir ısı ve temas düzeniyle yapılıyor. İnsanlarda, bağımsız ve kontrollü bir karşılaştırma bulmak zor.
• Elindeki şişenin deneydeki korumayı verip vermediği. Deneyler tek bir maddeyi belirli bir yüzdede sınıyor, ürün etiketinde ise yüzde yazmıyor.
• "Şu dereceye kadar korur" ifadesinin anlamı. Ortak bir ölçek olmadığı için bu tür bir sayı farklı ürünlerde farklı testlere dayanabilir, ürünleri kıyaslamaya yaramaz.
• Aylarca kullanımın etkisi. Farkın tekrar eden kullanımda korunup korunmadığı ve saçta biriken ürünün ne yaptığı yeterince ölçülmüş değil.

Isı koruyucu neyi değiştirmez?

Ürün sürmek üst ayara çıkma izni vermez. Laboratuvarda bile koruma hasarı azaltıyor, sıfırlamıyor. Sıcaklık, geçiş sayısı ve kullanım sıklığı hasarı doğrudan belirlediği için bu üçünü azaltmak ürün seçiminden önce gelir. Düzleştiricinin yalnız kuru saçta kullanılması kuralı da değişmez, ısıyla bozulan yapı da ürünle geri gelmez.

Fön, düzleştirici ve maşa için sürme sırasını, mesafeyi ve ısı ayarını ısı koruyucu nasıl kullanılır yazısında adım adım bulabilirsin.

Etiketten ne anlarsın?

1. İlk sıralara bak. Yukarıdaki polimer ya da silikon gruplarından biri listede var mı, varsa nerede?
2. Sıcaklık bilgisi ara. Ürün bilgisinde bir derece ya da test açıklaması var mı? Varsa da bunu başka bir ürünle kıyas ölçüsü sayma.
3. Kullanım talimatını oku. Isılı aletten önce nasıl ve saçın hangi durumunda kullanılacağı yazıyor mu?
4. Ürünün asıl işini düşün. Fön suyu çoğunlukla taramayı ve fönü kolaylaştırmak, saç parfümü ise koku vermek için üretilir. Adlarında ısı koruma ifadesi geçse bile bu işlevi yukarıdaki üç soruyla ayrıca sına.

Sprey mi krem mi sorusunda ise elimizde karşılaştırma yok. İnce saçta sprey daha az ağırlık yapar, kalın ve kuru saç krem ya da serumu daha rahat taşır. Bu ayrım saçın ürünü nasıl taşıdığına dayanan bir başlangıç noktasıdır, ısı koruması açısından birinin üstün olduğunu göstermez.

Güneş, sürtünme ve renk solmasını da kapsayan daha geniş resim için saç koruyucu sayfasına bakabilirsin.