Saç Tipi Nasıl Anlaşılır? Telin Yapısı, Kalınlık ve Gözeneklilik

Saç tipi nasıl anlaşılır sorusunun cevabı tek bir etiket değil, dört ayrı gözlemdir: telin şekli, telin kalınlığı, saçın yoğunluğu ve gözenekliliği. İlk üçünü temiz ve kuru saçta, aynada ve parmaklarınla büyük ölçüde anlarsın. Gözeneklilik ise evde net ölçülemez; saçının boya, açma ve düzleştirme geçmişi çoğu zaman su bardağı testinden daha çok şey söyler. Saç derisinin yağlanması da ayrı bir sorudur ve yıkama düzenini saç tipinden daha fazla belirler.

Saç tipi nasıl anlaşılır? Önce saçı hazırla

Şekillendirici ürün ve fön, kıvrımı da hacmi de değiştirir. Bu yüzden gözlemi saçını şampuanla yıkadıktan sonra, durulanmayan ürün kullanmadan ve doğal kurumuşken yap. Sonra aşağıdaki dört soruyu sırayla cevapla.

Bu dört cevap birbirinden bağımsızdır. Kıvırcık ve ince telli olabilirsin, düz ve kalın telli de. Tek kelimelik "normal saç" ya da "kuru saç" tanımı bu yüzden bakım seçiminde çoğu zaman yetersiz kalır.

Telin şekli: düz, dalgalı, kıvırcık, sıkı kıvrımlı

Kıvrımı belirleyen şey telin çıktığı folikülün biçimidir. Kıvırcık teller eğri foliküllerden çıkar ve kesitleri daha eliptiktir, düz tellerin kesiti ise daha yuvarlaktır. Bu nedenle bakım ürünü kıvrım tipini kalıcı olarak değiştirmez; onu değiştiren kimyasal işlemlerdir.

En çok bilinen gösterim, saçı 1 düz, 2 dalgalı, 3 kıvırcık ve 4 sıkı kıvrımlı olarak numaralandırır, A, B, C harfleriyle de kıvrımın sıkılığını anlatır. Pratik bir dildir ama sınırlarını bilmek gerekir:

• Görsel ölçütlere dayanır, iki kişi aynı saça farklı numara verebilir.
• Bu tür sınıflamaların birçoğu sektörde pazarlama amacıyla geliştirildi ve bağımsız olarak doğrulanmadı.
• Aynı başta birden çok kıvrım olabilir. Şakak, ense ve tepe farklı davranabilir.
• Yoğunluğu ve gözenekliliği hesaba katmaz.

Kıvrım çapını, dalga ve bükülme sayısını ölçerek saçı sekiz gruba ayıran daha nesnel yöntemler de var, ama bunlar evde kullanılacak araçlar değil. Sana lazım olan numara değil, şu pratik sonuçtur: Kıvrım sıkılaştıkça saç derisindeki yağ tel boyunca zor ilerler, bu yüzden kıvırcık saç düz saça göre daha kuru hissedilir ve daha seyrek yıkamaya uygundur. Başında birkaç farklı kıvrım varsa bakımı en çok sorun çıkaran bölgeye göre kur.

Tel kalınlığı: ince telli saç ile seyrek saç aynı şey değil

Kalınlık tek bir telin çapıdır. İnsan saçının çapı yaklaşık 50-100 mikrometre aralığında verilir. Bunu evde ölçmek mümkün değil, ama iki kaba yöntem bir fikir verir:

• Parmak testi: Temiz ve kuru bir teli baş parmağınla işaret parmağın arasında yuvarla. Neredeyse hissetmiyorsan ince, belirgin bir şey hissediyorsan kalın olma ihtimali yüksektir.
• İplik karşılaştırması: Teli bir dikiş ipliğinin yanına koy. İplikten belirgin biçimde inceyse ince tarafa yakınsın.

Bunların ikisi de ölçüm değil, tahmindir. Yine de kişinin kendi algısı anlamsız sayılmaz: Avrupa kökenli 151 gönüllüyle yapılan bir çalışmada kendini ince saçlı olarak tanımlayanların ortalama tel çapı, saç yoğunluğu, tel sertliği ve kopma yükü daha düşük çıktı. İnce ve düz telli saçta bu yüzden daha hafif ürünler önerilir; fazla ürün saçı kolayca yağlı gösterir.

Kıvrım ile kalınlık her zaman birlikte gitmez. Avrupalı gönüllülerde daha kıvırcık saç daha kalın bulunurken, Afrika kökenli liflerde kıvrım arttıkça çapın azaldığı bildiriliyor. "Kıvırcıksa kalındır" varsayımıyla ürün seçme.

Yoğunluk: başındaki tel sayısı

Yoğunluk telin değil, saç derisindeki tel sayısının ölçüsüdür. Bir derlemede baştaki folikül sayısı kökene göre yaklaşık 90.000 ile 120.000 arasında veriliyor. Tek tek saymak mümkün olmadığı için gözlem yeterli:

• Saçını ortadan ayırıp aynaya bak. Saç derisi ilk bakışta geniş bir çizgi hâlinde görünüyorsa seyrek, güçlükle görünüyorsa yoğun tarafa yakınsın.
• At kuyruğunun kalınlığı da kaba bir ipucudur, ama saç uzunluğundan ve kıvrımdan etkilenir.

Yoğunluk ürün miktarını doğrudan belirler. Yoğun ve kalın saç daha fazla bakım ürünü ister, uygulamayı bölümlere ayırmak gerekebilir. Seyrek saçta ise ürünün fazlası çabuk belli olur, küçük bir miktarla başlamak daha rahattır.

Burada önemli bir ayrım var: Doğuştan seyrek saç bir saç özelliğidir, sonradan gelişen seyrelme ise öyle değil. Ayrım çizgin zamanla genişliyorsa ya da saç çizgin geriliyorsa bu saç tipi sorusu değil, dermatoloğa götürülecek bir konudur.

Gözeneklilik testi: su bardağı ne kadar güvenilir?

Gözeneklilik (porozite), telin içinde su ve kimyasalların girebileceği boşlukların miktarıdır. Hiç kimyasal işlem görmemiş saçta düşüktür; açma, boya ve kimyasal düzleştirme bu değeri yükseltir. Bir laboratuvar ölçümünde açma işleminin daha ilk dakikasında saçın yüzey alanının neredeyse üç katına çıktığı görüldü. Başka bir çalışmada ortalama gözeneklilik, işlem görmemiş saçta yaklaşık yüzde 3 iken açılıp ardından asitle düzleştirilmiş saçta yaklaşık yüzde 12 ölçüldü. Yani yüksek gözeneklilik çoğu zaman doğuştan bir tip değil, hasarın ölçüsüdür.

İnternetteki yaygın yöntem, bir teli su dolu bardağa bırakmaktır: Batarsa yüksek, yüzerse düşük gözenekli sayılır. Bu test yanıltmaya çok açık:

• Saç teli zaten sudan yoğundur. Onu su yüzeyinde tutan şey yüzey gerilimidir, gözeneklerin durumu değil.
• Telin üzerindeki yağ ve ürün kalıntısı sonucu değiştirir. Bakımlı ya da yağlı bir tel gözenekli olsa bile yüzebilir.
• Yüzeyi hasarlı tel daha çabuk ıslanır ve batabilir, oysa bu gözenek ölçümü değil yüzey ölçümüdür.
• Bardakta beklediğin süre de sonucu değiştirebilir.

Laboratuvarlarda gözeneklilik gaz emilimi, boya emilimi ya da telin belirli bir çözeltide çözünme hızıyla ölçülür. Su bardağı testinin bu ölçümlerle uyuştuğunu gösteren sağlam bir çalışma yok denecek kadar azdır. Bu yüzden onu bir eğlence olarak görebilirsin, ama ürün kararını ona bağlama.

Evde daha işe yarar sorular şunlar:

• Saçın son yıllarda açıldı mı, kalıcı boya ya da kimyasal düzleştirme gördü mü? Gördüyse işlem görmüş kısmı yüksek gözenekli varsay.
• Uçlar diplerden farklı mı? Aynı telde diple uç aynı değildir. Saç ayda yaklaşık 1 cm uzadığı için 30 cm'lik saçın ucu iki yılı aşkın süredir güneşe, sürtünmeye ve işleme maruz kalmıştır.
• Boya beklenenden çabuk ve koyu mu tutuyor? Kütikül pulları ne kadar kalkıksa boya o kadar kolay girer. Bu da bir ipucudur, kanıt değildir.

Saç derisi ayrı bir soru: yağlı mı, kuru mu?

Saç tipi telle ilgilidir, yağlanma ise saç derisiyle. Çok kuru uçlu bir saçın dipleri aynı anda yağlı olabilir. Kaba bir ölçü olarak saçı yıkadıktan sonra diplerin kaç günde rahatsız edecek kadar yağlandığını say. Bir günde yağlanıyorsa saç derin yağlı tarafta, birkaç gün rahat gidiyorsa orta, haftayı buluyorsa yağ üretimi düşük tarafta sayılabilir.

Pullanma ise tek başına "kuru saç derisi" demek değildir. Saçı yeterince sık yıkamamak ya da saç tipine uymayan krem ve yağ kullanmak da pullanmaya katkıda bulunabilir. Pullanma sürüyorsa kozmetik ürün değiştirmeden önce dermatoloğa görünmek daha doğrudur.

Sonucu bakıma çevirmek

Gözlem ancak bir karara dönüşürse işe yarar. Aşağıdaki tablo genel önerilerden derlenmiş bir başlangıç noktasıdır, kendi saç derinin yağlanmasına göre ayarla. Adımların sırası için saç bakım rutini yazısına, ürün türleri için saç bakımı sayfasına bakabilirsin.

Hangi saç tipinde olursan ol, aşırı ısı zarar verebilir. Isılı alet kullanıyorsan ayarları ve sıklığı ısı koruyucu rehberinden kontrol et. Saç tipi burada istisna tanımıyor.

Saç tipi zamanla değişir mi?

Evet, değişebilir, bu yüzden birkaç yıl önceki cevabına körü körüne bağlı kalma.

• Yaş: Yaşlandıkça yağ bezleri daha az çalışır. Menopoz sonrasında androjen düzeyi düştüğü için yağ üretimi de azalır, daha seyrek yıkamak uygun hâle gelebilir.
• Kimyasal işlem: Açma, boya ve düzleştirme gözenekliliği artırır, kıvrımı da değiştirebilir. İşlem görmüş kısım kesilene kadar saçında iki farklı yapı bir arada yaşar.
• Uzunluk: Saç uzadıkça uçlar yaşlanır. Kısa kesimde sorunsuz olan bir saç, uzunken uçlarda kuru hissedilebilir.

Saçın kısa sürede belirgin biçimde incelmeye başladıysa, tutam tutam dökülüyorsa ya da başında kel bir alan oluştuysa bunu saç tipi değişikliği sayma. Bir ya da iki gün içinde ortaya çıkan büyük kayıplarda hemen, daha yavaş ilerleyen seyrelmede de fazla beklemeden dermatoloğa görün.